رضا قليخان هدايت
19
فهرس التواريخ ( فارسى )
در تاريخ يهود آمده كه از فوت آدم تا نوح يكهزار و پنجاه سال بود و از نوح تا ابراهيم هشتصد و نود و چهار سال و از ابراهيم تا موسى پانصد سال و از موسى تا سليمان چهارصد و هشتاد سال و از سليمان تا اسكندر پانصد و بيست و چهار سال و از اسكندر تا هجرت رسول عربى نهصد و يازده سال . بر اين تقدير از فوت آدم تا هجرت خاتم چهار هزار و سيصد و پنجاه و نه سال است . و بهطورى ديگر هم نگاشتهاند كه پنج هزار و هشتصد و سى و دو سال مىشود . على اى حال در اين تواريخ هم خلاف است و هرچه مورخين اسلام نگاشتهاند از روى كتب يكديگر بلا تحقيق برداشتهاند و بر هيچكدام اعتمادى نخواهد بود . بلى در اين دولت ابد مدت فرخنده ، ميرزا محمد تقى متخلص به سپهر كاشانى از هبوط آدم مأخذ تاريخ گرفته سالبهسال نوشته و از كتب متفرقهء يونانى و تورات و هند و فرنگ و ختا و غيرهم ترجمه و تتبع وافى كرده و تا هجرت رسول ( ص ) مضبوط ساخته و آن از همهء تواريخ ، احسن و اكمل و اصح است . و از ابتداى هبوط حضرت آدم تا آغاز هجرت حضرت خاتم ( ص ) را شش هزار و دويست و شانزده سال تصحيح نموده و تاكنون در هيچ دولتى احدى تاريخى به اين جامعيت و صحت و فصاحت تأليف و تصنيف نفرموده و فى الواقع ناسخ التواريخ باشد . « 1 » نقل كردهاند كه از حضرت امير المؤمنين على ( ع ) پرسيدند كه قبل از آدم ( ع ) كه بوده ؟ فرمود آدم . سائل گفت پيش از آن كه بود ؟ فرمود آدم . پس على ( ع ) فرمود كه اگر هفتاد بار بپرسى همين جواب شنوى . هنود و مجوس به دورهاى بىآغاز و انجام قائلاند . منجمين آغاز آفرينش را از اجتماع سبعهء سياره در اول حمل ثابت كنند و از آن وقت تا حال كه يكهزار و دويست و شصت و پنج سال از هجرت گذشته بر رأى منجمين يكصد و هشتاد و پنج هزار سال و كسرى مىگذرد و اللّه اعلم بالصواب . الحاصل آنچه مضبوط و مربوط است از تاريخ هجرى است . تاكنون ما را به گذشته احاطه نيست و اقوال مختلفه در عالم بسيار است كه به ما فايدهء چندان ندهد . صاحب
--> ( 1 ) - منظور ناسخ التواريخ محمد تقى سپهر كاشانى لسان الملك است كه چندين بار چاپ شده و اول بار بهصورت چاپ سنگى انتشار يافته است .