رضا قليخان هدايت

102

فهرس التواريخ ( فارسى )

و سلاجقه « 1 » ، بلخ را از مودود غزنوى انتزاع نمودند . سال چهارصد و سى و ششم سيد مرتضى علم الهدى شيعى « 2 » و حسين سخى شافعى و ابو غالب بتانى « 3 » درگذشتند . سال چهارصد و سى و هفتم طغرل بيك سلجوقى قصد عراق عجم كرد و بگشود . « 4 » سال چهارصد و سى و هشتم شيخ ابو محمد عبد اللّه جوينى « 4 » و قاضى الخافقين محمد « 5 » درگذشت .

--> ( 1 ) - آل سلجوق كه از اولاد افراسياب‌اند چهار شعبه شده‌اند : شعبه‌اى در ماوراء النهر و شعبه‌اى در روم و شعبه‌اى در كرمان حكومت و سلطنت داشته‌اند و نيز شعبه‌اى در ايران تسلط يافته‌اند و اين دو شعبه كه در خراسان و در ايران بوده‌اند پانزده نفر بوده‌اند : 1 - طغرل بيك 2 - جغرى بك 3 - سلطان الب ارسلان 4 - سلطان ملكشاه 5 - بركيارق 6 - سلطان محمد بن ملكشاه 7 - سلطان سنجر 8 - سلطان محمود 9 - سلطان طغرل 10 - سلطان مسعود 11 - سلطان ملكشاه 12 - سلطان محمد 13 - سلطان سليمان شاه 14 - ملك ارسلان 15 - ركن الدين طغرل . و چهار شعبهء اين طايفه كه دو شعبه در ماوراء النهر و روم سلطنت داشته‌اند كلا سى و پنج نفرند و مدت ششصد و دو سال سلطنت در دودمان سلاطين آل سلجوق بوده است و مدت دولت ملوك ايران يكصد و شصت و يك سال بوده است ( ر . ه ) . ( 2 ) - على بن ابى احمد حسين از احفاد امام موسى بن جعفر ( ع ) معروف به علم الهدى و سيد مرتضى برادر سيد رضى و خود مردى اديب و بزرگوار بود و صاحب تأليفات فراوان ( ابن خلكان ، ج 1 ، ص 365 ، روضات الجنات ، ص 486 ، ريحانة الادب ، ج 2 ، ص 116 تا 121 ) . ( 3 ) - بتان با تشديد موضعى است به حران و بتانى منسوب بدان است ( ر . ه ) . ظاهرا هدايت اشتباه كرده و « تيانى » را حتما به‌واسطهء مغلوط بودن نسخه « بتانى » خوانده . امام ابو غالب تمام بن غالب ابن عمرو تيانى قرطبى ( كوردوبا در اسپانيا ) از علماى ادب و لغت و صاحب كتابى است جامع در لغت به‌نام تلقيح العين ( لغت‌نامهء دهخدا ، ذيل ابن تيانى ) . ( 4 ) - امام ابو محمد عبد اللّه بن يوسف الجوينى پدر امام الحرمين ابو المعالى جوينى از بزرگان فقهاى شافعى و مفسرين و ادبا . وى تفسيرى نوشته مشتمل بر ده علم از علوم در هر آيه . وى تصانيف ديگرى هم دارد مثل الفرق و الجمع و السلسلة و التبصرة . وفاتش در نيشابور روى داد . ( 5 ) - ظاهرا اشتباه است . چون قاضى الخافقين لقب ابو بكر محمد بن قاسم شهرزورى است ولى او از علماى قرن ششم است و در سال 538 در 95 سالگى مرده و على الظاهر هدايت سال 438 را با 538 اشتباه نموده است .