عباس قديانى
595
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
علاء الدين مسعود غورى متوفى 603 ه . ق . ، از سلاطين آل شنسب در ولايت طخارستان ؛ پسر شمس الدين محمد غورى . در مدت گرفتارى برادرزادهء خويش سلطان جلال الدين على غورى و غيبت او از باميان ، يك چند در ولايت طخارستان به امارت نشست . اما جلال الدين على ، پس از آزادى ، لشكر آورده باميان را بگرفت ، و علاء الدين مسعود را گرفته بكشت ، و ديگربار به سلطنت نشست . علاء السلطنه ميرزا محمد على خان فرزند ميرزا ابراهيم خان مهندس در سال 1254 ه . ق . در بندر انزلى متولد شد . مقدمات صرف و نحو عربى و همچنين زبان فارسى را در بندر انزلى آموخت و كمى هم زبان فرانسه فرا گرفت . در سال 1270 ه . ق . به همراه پدرش كه به سمت كارپرداز اول دولت ايران در بغداد منصوب شده بود ، رهسپار بغداد گرديد . محمد على خان در سال 1274 ه . ق . با سمت ناظم آجودانباشى به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و در سال 1276 ه . ق . مأمور كارپردازى در بمبئى شد . پس از آن كارپرداز ايران در بغداد گرديد و تا سال 1298 ه . ق . در اين سمت باقى بود . در سال 1300 ه . ق . به عنوان نايب كنسول ايران مأمور تفليس شد و بعد از 2 سال سركنسول ايران در آن شهر شد و لقب معين الوزاره گرفت . در سال 1307 ه . ق . از طرف ناصر الدين شاه لقب علاء السلطنه گرفت و بهجاى ملكم خان ناظم الدوله به سمت وزيرمختار ايران در لندن منصوب شد كه مقدار زيادى از وقتش در اين مأموريت صرف حل مشكلات به وجود آمده از قضيه لاتارى شد . در سال 1321 ه . ق . براى وادار كردن پادشاه و دربار انگلستان به اعطاء نشان زانوبند به مظفر الدين شاه بعد از رسوايىهاى بسيارى كه نصيب شاه گرديد ، زحمت زيادى كشيد و به همين جهت از طرف مظفر الدين شاه ملقب به پرنس شد . پس از پيروزى نهضت مشروطه در ايران ، علاء السلطنه مأمور پست وزارت خارجه شد و در كابينههاى ميرزا نصر الله خان مشير الدوله ، سلطان على خان مشير الدوله ، سلطان على خان وزير افخم و ميرزا احمد خان مشير السلطنه ، اين سمت را حفظ كرد . در دوران استبداد صغير خانهنشين بود ، ولى بعد از خلع محمد على شاه باز هم در كابينههاى محمد ولى خان تنكابنى ، مستوفى الممالك و عين الدوله به وزارت خارجه منصوب شد و در كابينهء 20 اسفند 1289 محمد ولى خان نيز سمت وزير معارف را داشت . علاء السلطنه در سال 1331 ه . ق . مأمور تشكيل كابينه شد . در سال 1332 ه . ق . با كوشش دولت علاء السلطنه ، احمد شاه تاجگذارى كرد و جنگ جهانى اول نيز در سال 1333 ه . ق . شروع شد . پس از شروع جنگ ، علاء السلطنه متهم به طرفدارى از انگليسيها گرديد و مجبور به كنارهگيرى شد و مستوفى الممالك بهجاى او معرفى شد . در زمان رياست وزرايى علاء السلطنه چند مورد از طغيانهاى محلى ، مثل اغتشاش لرستان و شورش ناصر ديوان در كازرون سركوب شد . همچنين امتياز احداث قسمتى از راهآهن شمال به روسها و راهآهن جنوب به انگليسيها واگذار گرديد . علاء السلطنه بعد از استعفا مدتى بيكار بود تا اينكه در كابينه مستوفى الممالك وزير عدليه شد . وى مجددا در 14 شعبان 1335 مأمور تشكيل كابينه شد ، ولى به علت پيرى قدرت ادارهء كابينه را نداشت و در