عباس قديانى
548
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
شعر اهتمام ورزيده است و داستان پرخاش او به شعرايى كه پس از فتح هرات او را به عربى مدح گفته بودند معروف است . در تاريخ سيستان آمده : « . . . گفت چيزى كه من اندر نيابم چرا بايد گفت . و محمد ابن وصيف سيستانى پس از شعر پارسى گفتن گرفت ، و اول شعر پارسى اندر عجم او گفت و پيش از او كسى نگفته بود . » . امراى صفارى و زمان امارت هريك از آنها ( تواريخ براساس هجرى قمرى است ) 1 - ابو يوسف يعقوب بن ليث . ( 247 - 265 ) 18 سال 2 - عمرو بن ليث برادر او . ( 265 - 287 ) 22 سال 3 - ابو الحسن طاهر بن محمد بن عمرو بن ليث . ( 287 - 296 ) 9 سال 4 - ليث بن على بن ليث . ( 296 - محرم 298 ) 3 سال 5 - ابو على محمد بن على بن ليث . ( از محرم تا ذى الحجه 298 ) 1 سال ( حكام سامانى از ذى الحجه 298 تا محرم 311 ) 12 سال 6 - ابو جعفر احمد بن محمد بن خلف . ( 311 - 352 ) 41 سال 7 - ابو احمد خلف بن احمد . ( 352 - 393 ) 41 سال صفويه سلسلهاى معروف از پادشاهان ايران ، كه از حدود 905 تا 1135 ه . ق . به طور مستمر و پس از آن ( مخصوصا بعد از تسلط كوتاه افاغنه ) تا 1148 ه . ق . ( سال جلوس نادر شاه ) به طور اسمى در ايران سلطنت كردهاند ، و حتى بعد از نادر شاه نيز چند تنى از منسوبان اين سلسله در خراسان و اصفهان يك چند سلطنت اسمى داشتهاند ، و آلت دست امرايى مانند ابو الفتح خان بختيارى ، كريمخان زند ، و محمد حسن خان قاجار بودهاند . صفويه مؤسس و موجد دولت ملى و وحدت و استقلال قومى ايران به شمار مىروند ، و اين وحدت و استقلال را براساس مذهب شيعه نهادهاند . سلسلهء صفويه در موقعى در ايران برآمد كه دولت عثمانى در اوج قدرت بود ، و توسعهء روزافزون قلمرو عثمانيها در مغرب ايران . تجاوز ازبكان به خراسان ، ايران را با خطر تجزيه و تقسيم آن بين تركان عثمانى و ازبكان مواجه ساخته بود . صفويه ، تحت لواى مذهب شيعه ، اين خطر را از بين بردند ، و استقلال و وحدت ايران را واقعيت بخشيدند . عكس العمل اصرار و اهتمام شديد نخستين شاهان صفوى در تحميل مذهب شيعه بر ايرانيان دشمنى شديد اهل تسنن با دولت صفوى بود ، كه بارزترين اثر آن جنگهاى ايران و عثمانى است ، كه تقريبا در سراسر دورهء سلطنت صفويه ادامه داشت . اين ادعا را كه ايرانيان از دورهء صفويه به صورت ملت واحد درآمدهاند بعضى منكرند . در هرحال ، اين مطلب را مىتوان قبول كرد كه اساس وحدتى كه در ايران مدت 4 قرن است از آن برخوردار است از دورهء صفويه است ، و شاه عباس اول صفوى از بزرگترين بنيانگذاران آن مىباشد . مىتوان گفت كه در گذشته دنياى اسلام ، مذهب با جنبههاى مختلف خود ، جايگزين مليت بود . البته ، پيش از صفويه سلسلههاى شيعى مذهب ديگرى نيز در ايران وجود داشته است ، اما سياست قاطعى كه صفويه در قبولاندن مذهب تشيع به رعاياى خود به كار بردند ، ايرانيان را به صورت ملت واحد شيعى مذهب درآورد . قوهء محركهء سلسلهء صفوى بيشتر ناشى از برخورد مذاهب بود تا ناشى از وطندوستى و جنبهء ايرانيت . مذهب تسنن عثمانيها