عباس قديانى

771

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

برد . فوت وى را 276 ه . ق . گفته‌اند . مسوده عده‌اى از دهقانان و نجيب‌زادگان خراسان كه دعوت محمد بن على بن عبد الله بن عباس را پذيرفته بودند و چون جامه‌هاى سياه مىپوشيدند به « مسوده » معروف شدند . مسيلمه : - ابو مسلم خراسانى مشرف : - ديوان اشراف مشرق قديم شامل ممالكى بود كه بى يا با فاصله به سواحل شرقى درياى مغرب اتصال مىيابد . سكنه مشرق قديم عبارت بودند از سومريها ، ساميها ، حاميها ، عيلاميها ، هيتها و آريانها . مشروطيت مجموع كشمكشها و زد و خوردهايى كه آشكارا از حدود سال 1323 تا اواسط سال 1327 ه . ق . بين طرفداران حكومت قانون [ مشروطيت ] و مخالفان آن در غالب شهرهاى ايران ، بخصوص تهران و تبريز و اصفهان و مشهد و گيلان وقوع يافت ، و عاقبت باوجود استنكاف شديد محمد على شاه قاجار از امضاء و اجراى مفاد فرمانى كه پدرش مظفر الدين شاه قاجار در باب قبول و اعلان مشروطيت ( يا به عبارت صحيحتر ، تأسيس مجلس عدالت ) داده بود ، و علىرغم اقدام او به تخريب و تعطيل مجلس ، عاقبت در اثر مجاهدات مشروطه‌طلبان ، نهايت انقلاب منجر به خلع محمد على شاه از سلطنت و استقرار شوراى ملى و اعلان حكومت مشروطه در ايران گشت . انقلاب مشروطيت ، كه در واقع دورهء جديدى از تاريخ ايران بعد از اسلام با آن آغاز مىشود ، مقدماتش در واقع از اواسط - و حتى شايد بتوان گفت از اوايل - سلطنت ناصر الدين شاه قاجار شروع شد . تأسيس دار الفنون افتتاح باب مراودات نسبتا منظم و مستمر ايرانيان با اروپا ، ايجاد پست و تلگراف ، نشر بعضى جرايد ، ظهور كسانى مانند سيد جمال الدين اسدآبادى و ميرزا ملكم خان و همفكران آنها در ايران ، ظهور واقعهء باب و بابيه كه سبب نفرت عده‌اى از عامه - هر چند ظاهرا عده‌اى بسيار محدود - نسبت به سلطنت و روحانيت گشت ، وقوع بعضى تحولات مدنى در مملكت عثمانى ( در سنهء 1255 و سپس در 1293 ه . ق . ) اطلاع مردم ايران از انقلابهاى بزرگ فرانسه و امريكا و اروپا ، ملاحظهء رواج فساد و رشوه و تعدى و تجاوز و بىقانونى و تبعيض در امور مملكت خود ، خاطرهء شكستها و اشتباه‌هاى مكرر در قفقاز و مرو و هرات و خوارزم ، مشاهده ضعف و تسليم رجال در مقابل نفوذ متزايد روس و انگليس ، مسافرتهاى تفريحى و پر خرج پادشاه به اروپا ، و انتشار آثارى مانند نوشته‌هاى آخوندزاده و طالبوف و ميرزا آقا خان كرمانى و احمد روحى و حاج زين العابدين مراغه‌اى ، همه از مقدمات پيدايش فكر مشروطه‌طلبى در بين عامهء مردم ايران به شمار مىرود . اجتماع اين عوامل و مقدمات ، كه حصول غالب آنها در اواخر عهد ناصر الدين شاه قاجار ، سلطنت اين پادشاه مستبد را براى طبقات آزاده و نسبتا باغيرت ، از خاصه و عامه ، تحمل‌ناپذير كرده بود ، در عهد مظفر الدين شاه ، كه براى مخارج عياشيها و مسافرتهاى اروپا به استقراضهاى پىدرپى و كمرشكن از خارجيها دست زد و در اسراف ماليهء مملكت افراط داشت ، اكثر