نمود . آبادانى آن به‌دليل كشمكش سياسى و جنگها در قرن چهارم هجرى قمرى به پايان رسيد ولى در قرن پنجم دوباره آبادان شد و در دوران حكومت سلطان سنجر مرو دوباره به پايتختى انتخاب شد . مرو در اواخر قرن هشتم هجرى قمرى توسط امير تيمور ، كه عموما لشكرگاه او محسوب مىشد ، دوباره آبادان شد و در سال 812 ه . ق . توسط شاهرخ تيمورى روى به آبادانى نهاد . مروثه ( Merroe ) از همسران داريوش هخامنشى ، دختر كوروش بزرگ . مروخ در اساطير بين النهرين ، فرزند « ائا » و « دامكينا » خردمندترين ايزد كه فرمانرواى همهء ايزدان است . در اساطير سومرى برابر آنو و انليل است . مريم بيگم 1116 ق . از زنان خيّر و نيكوكار . وى دختر شاه صفى دوم صفوى ( 1077 - 1105 ق . ) بود . مريم خانم 1277 ق . از زنان شاعر . وى دختر ميرزا ابو القاسم قائم مقام ( - 1251 ق . ) صدراعظم سياستمدار و اديب محمد شاه قاجار ( 1250 - 1264 ق . ) و مادرش دختر ميرزا حسن مستوفى الممالك آشتيانى بود . به‌نوشته اعتماد السلطنه در زمانى كه خاندان قائم مقام مغضوب محمد شاه بودند ، وى قصيده‌اى سرود و نزد شاه فرستاد كه سبب بخشش و نجات آنان گرديد . مزدك مزدك پسر بامداد از مردم استخر فارس بود كه فرقهء مزدكيه را به‌وجود آورد . وى از مانويان و پيروان زردشت خورگان به شمار مىرفت . استاد او زردشت خورگان ، كه اهل شهر فسا بود ، سالها در روم شرقى به سر مىبرد و در آنجا با كتب فلسفى يونانى از جمله جمهوريت افلاطون آشنايى پيدا كرد و تحت تأثير مدينهء فاضلهء افلاطون قرار گرفت . افكار اين شخص كه بيشتر جنبهء اقتصادى و اجتماعى داشت توسط شاگردش به جامعهء ايرانى معرفى شد . بر اثر خشكساليهايى كه در اواخر پادشاهى فيروز و اوايل سلطنت قباد ساسانى در ايران پيدا شد مردم قحطىزده به توسط مزدك كه مردى سخنور بود درخواستهاى خود را به قباد ساسانى عرضه داشتند . قباد كه طالب اصلاحات بود از بيم موبدان و اشراف جرأت اقدام به اين كار را نداشت و چون اقدامات براى جامعهء آن روز بسيار زود بود قباد از سلطنت خلع شد . ولى بار ديگر به‌يارى پادشاه هياطله بر تخت نشست ولى ديگر از مزدكيان طرفدارى نكرد . نهضت مزدكى واكنش شديدى عليه نظام اقتصادى آن زمان مىشد ، مردم به پيشوايى مرد زبان‌آور و دانشمندى به نام مزدك كه از موبدان دل خوشى نداشت سر به شورش برداشتند . در نهايت مزدكيان در آخر سال 529 م . قلع و قمع شدند و علت آن نقشه‌اى بود كه مزدكيان راجع به وليعهدى « كاوس پذشخوار شاه » پسر « كواد » كشيده بودند و مىخواستند علىرغم تصميم شاه به‌وسيله توطئه و تحريك ، اين شاهزاده مزدكى را بر تخت ايران جاى داده ، خسرو را از سلطنت محروم كنند . شاه انجمنى از روحانيان را دعوت كرد و مزدك