مرآت السفر و مشكوة الحضر روزنامه‌اى كه در سفرهاى ناصر الدين شاه منتشر مىشد و وقايع مربوط به مسافرت روزانه از جمله شكارهاى شاه ، گفتار و كردار ملتزمين ركاب ، و بعضى اخبار متفرقهء ديگر نگاشته مىشد . مراغه‌اى - محمد ساعد : - محمد ساعد مراغه‌اى مرئوبيشتو پايتخت شاهك‌نشين « اليپى » كه در ميان سرزمينهاى زاگرس ميانى بود . اليپى به‌دليل همسايگى با عيلام ، دشمن سنتى آشور برآمد و گسترش يافت و در حقيقت ناحيهء جغرافيايى كه اليپى در آن واقع بود به عيلام مىگراييد و هم ساكنان اليپى با عيلاميان از يك تبار نژادى بودند و مناسبات اليپى و عيلام بسيار نزديك بود . اليپى در طول سده‌هاى هشتم و هفتم ق . م . با موقع‌شناسى و دورانديشى فرمانروايانش مقامى ممتاز يافت و باوجود روابط تنگاتنگ با عيلام ، اليپى با توجه به قدرت بلامنازع آشور خود را به اين امپراتورى نزديك كرد و توانست براى مدتى مديد راهبرى زاگرس ميانى را بر عهده گيرد و همچون حايلى ميان عيلام و آشور عمل كند . مرتضى قلى بيات مرتضى قلى بيات ، فرزند حاج عباسقلى خان سهم الملك اراكى ، در سال 1266 ه . ش . در اراك متولد شد . در اوايل مشروطيت به فعاليتهاى سياسى پرداخت و از بنيانگذاران حزب دموكرات اراك بود . وى در انقراض قاجاريه تلاش بسيار نمود و در مجلس مؤسسان كه در سال 1304 ه . ش . براى تغيير سلطنت تشكيل شد ، نايب رئيس مجلس بود . در اولين كابينه فروغى در سال 1304 ه . ش . به سمت وزير ماليه رسيد . بيات از دوره چهارم تا سيزدهم مجلس شوراى ملى از طرف مردم اراك به نمايندگى انتخاب شد و در اغلب دوره‌ها نيابت رياست با او بود . در سال 1322 در دولت دوم سهيلى وزير دارايى شد و در كابينهء ساعد وزير مشاور بود تا اينكه پس از سقوط كابينه ساعد ، نمايندگان به وى ابراز تمايل نمودند و بيات كابينهء خود را در روز يكشنبه 5 آذر ماه 1323 به مجلس شوراى ملى معرفى كرد . تشكيل اين كابينه همزمان با تشنج مجلس و غوغاى آذربايجان بود . لذا پس از شش ماه ، در تاريخ 12 ارديبهشت 1324 ، ساقط و جاى خود را به كابينهء ابراهيم حكيمى داد . در آذر ماه 1324 ه . ش . به استاندارى آذربايجان منصوب شد و در 21 آذر 1324 با اعلام موجوديت حكومت خودمختار آذربايجان به تهران بازگشت . مرتضى قلى بيات در 25 بهمن 1324 در كابينهء قوام السلطنه به عنوان وزير دارايى و نايب نخست‌وزير منصوب و سپس از دايره سياست خارج شد . مدتى مدير عامل شركت ملى نفت بود و سرانجام در همين سمت ، در تاريخ 20 ارديبهشت 1336 درگذشت . و طبق وصيت وى ، جنازه‌اش در نجف اشرف دفن گرديد . مهمترين وقايعى كه در دوران صدارت وى اتفاق افتاد ، عبارتند از : ورود ژنرال دوگل رئيس دولت فرانسه به تهران ، ارائه طرح سياست موازنه منفى توسط دكتر مصدق به مجلس ( به‌موجب اين طرح هيچ‌يك از مقامات كشور حق نداشت راجع به امتياز نفت با خارجيان مذاكره يا قرارداد منعقد نمايد ، ولى براى فروش نفت با اجازه