عباس قديانى

755

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

ضبط است . سرانجام ايجاد حزب رستاخيز و وضع سانسور و خفقان سبب نارضايى بيشتر مردم از وضع رژيم سلطنتى شد و از سال 1356 تظاهرات و اعتصابات و مبارزات عمومى به‌تدريج اوج گرفت تا در سال 1357 كه انقلاب اسلامى به رهبرى آيت الله العظمى امام خمينى ( ره ) و همكارى همهء مردم به پيروزى رسيد و دورهء سلطنت به سر رسيد و رژيم فاسد پهلوى سرنگون و جمهورى اسلامى برقرار گرديد . محمد ساعد مراغه‌اى در سال 1259 ه . ش . در يكى از روستاهاى اطراف مراغه متولد شد و در كودكى به اتفاق پدرش به قفقاز رفت . پس از انجام تحصيلات ابتدايى و متوسطه در مراغه و قفقاز ، عازم سوئيس شد و در دانشگاه لوزان به تحصيل پرداخت . وى به زبانهاى تركى ، عربى ، روسى ، آلمانى و فرانسه آشنايى كامل داشت . ساعد بعد از مراجعت به ايران ، به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و در كنسولگرى ايران در باكو مشغول به كار شد . وى قبل از تصدى پست نخست‌وزيرى ، عهده‌دار مشاغلى چون نيابت كنسولگرى ايران در استانبول ، سفير كبير ايران در مسكو و وزير امور خارجه در كابينه‌هاى قوام السلطنه و على سهيلى بود . ساعد بعد از استعفاى على سهيلى از مقام نخست‌وزيرى ، در اواخر اسفندماه 1322 مأمور تشكيل كابينه شد و در هشت فروردين 1323 كابينه خود را به مجلس معرفى نمود . اولين دوره نخست‌وزيرى ساعد كه طى آن سه كابينه تشكيل داد ، فقط هشت ماه دوام يافت . در اواخر آبان ماه 1323 به‌علت تيرگى روابط ايران و شوروى و تظاهراتى كه حزب توده در پناه ارتش سرخ عليه وى ترتيب داد ، از مقام نخست‌وزيرى كناره‌گيرى كرد . وى مجددا در اواخر آبان ماه 1327 با رأى تمايل مجلس پانزدهم به نخست‌وزيرى انتخاب گرديد . انتخاب اولين دوره مجلس سنا و شانزدهمين دوره مجلس شوراى ملى در اواخر نخست‌وزيرى ساعد انجام شد و بعد از افتتاح مجلسين از مقام نخست‌وزيرى استعفا داد ، ولى مجددا در اسفندماه 1327 مأمور تشكيل دولت شد و اعضاى كابينه خود را به مجلس معرفى كرد . مهمترين وقايعى كه در دوران نخست‌وزيرى ساعد اتفاق افتاد ، عبارت بودند از : مذاكرات نفت شمال و واگذارى امتياز آن به شوروى ، موضوع واگذارى اختيارات بيشتر به آرتور ميلسپو و مستشاران آمريكايى ، تيرگى روابط ايران و شوروى ، فعاليت گسترده حزب توده در اكثر شهرها ، سوء قصد به شاه و پيامدهاى آن ، وقوع زمين‌لرزه شديد در گرگان ، غير قانونى شدن حزب توده و دستگيرى سران آن . تشكيل مجلس مؤسسان و افزايش اختيارات شاه ، انجام مذاكرات به‌منظور استيفاى حقوق ايران از شركت نفت ايران و انگليس و ارائه لايحهء قرارداد الحاقى معروف به گس - گلشاييان به مجلس . ساعد در سال 1336 ه . ش . به عنوان سفير كبير ايران در دربار پاپ به واتيكان رفت و سرانجام در دهم آبان ماه 1352 در 93 سالگى درگذشت و بنابر وصيت وى جنازه‌اش را در گورستان عمومى بدون نام و نشان دفن كردند . كابينهء اول محمد ساعد 1 . وزير دادگسترى : اسد الله ممقانى - اللهيار صالح . 2 . وزير امور خارجه : محمد ساعد .