عباس قديانى

725

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

« دار السياده » را بنا كرد . معمار اين دو رواق و دو مسجد در هرات و مشهد ، قوام الدين شيرازى بود . در سال 850 ق . كه شاهرخ ميرزا به قصد سركوبى سلطان محمد بايسنقر به اصفهان لشكركشى كرد ، جمعى از سادات ، بزرگان و علماى آن شهر را به اتهام همكارى با سلطان محمد دستگير و تبعيد نمود . به تحريك گوهرشاد خاتون ، شاه علاء الدين محمد كه از سادات و بزرگان و نقباى اصفهان بود به دار آويخته شد . در زمان سلطنت ابو سعيد تيمورى ( 855 - 873 ) ، گوهرشاد بيگم به اشاره وى در هرات كشته شد و در جنب قبر فرزندش بايسنقر ميرزا در مسجد گوهرشاد آن شهر دفن گرديد و قبرش هم‌اكنون موجود است . نام او را گوهرشاد آغا نيز نوشته‌اند . گوهرنسب 554 ق . از زنان متنفذ ، وى نواده دخترى سلطان سنجر سلجوقى ( 511 - 552 ق . ) بود . پس از آنكه سلطان محمود سلجوقى ( 511 - 525 ق . ) ، برادرزاده سلطان سنجر بر عمويش شوريد و شكست خورد سنجر ، او را بخشيد و بنواخت و دخترش ماه ملك خاتون را به عقد او درآورد ، اما چون او به زودى درگذشت دختر ديگرش ( مادر گوهر نسب ) را به ازدواج او درآورد . پس از درگذشت سلطان محمود ، ميان پسران او اختلاف افتاد . ملكشاه ( - 555 ق . ) از ترس برادرش سلطان محمد ( - 554 ق . ) به خوزستان گريخت . گوهر نسب كه به ملكشاه علاقه‌مند بود مخفيانه از اصفهان اموال زيادى به خوزستان مىفرستاد و او را تشويق به مقابله با برادر و فتح اصفهان مىكرد . چون سلطان محمد از كار خواهر آگاه شد ، اتابك ابوذر را با لشكرى بفرستاد و آن مال و خزانه را به غارت بردند . گيان از تمدنهاى مهم پيش از تاريخ در نزديكى نهاوند . گيان ( تپه ) مكان تاريخى نزديك نهاوند در حدود 100 كيلومترى جنوب همدان . هيئت باستان‌شناسى فرانسوى از 1931 تا 1932 در آن كاوش كرد . گيخاتو ( 690 - 694 ه . ق . ) از ايلخانيان ايران ، پنجمين پادشاه از سلسله ايلخانيان ، كوچكترين پسر آباقا خان . بعد از فوت ارغون ، امراى مغول گيخاتو پسر آباقا خان را كه حكمرانى آسياى صغير را داشت بطلبيدند و سرير سلطنت را به او تفويض كردند . وى حكمرانى بود كه از خونريزى تنفر داشت ولى در عيش و عشرت افراط مىنمود تا آنجا كه خزانه خالى شد و ناچار ، به تدبير صدرجهان ، به ترويج « چاو » پرداخت . ديرى نگذشت كه در ششم جمادى الاولى سال 694 اميران مغول طغيان كرده گيخاتو را بكشتند و پسر عموى او بايدو را به پادشاهى نشاندند . گيرشمن - رومن ( Dr . R . Ghirshman ) دكتر رومن گيرشمن باستان‌شناس فرانسوى كه در سال 1930 م . همراه هيئت باستان‌شناسان فرانسوى در « تلو » واقع در عراق به حفريات پرداخت . در سالهاى بعد به رياست هيئتى مأمور ايران شد و در گيلان ، لرستان ، اسدآباد و سيلك مشغول كار حفريات گرديد . در 1935 در شهر شاپور شهر ساسانى - كه در قرن سوم م . بنا شده - به كار پرداخت و سالها رياست