عباس قديانى
628
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
طماع و تجملدوست و زنباره و طالب كثرت اولاد بود . تعداد كثير زنان او را بالغ بر 1000 گفتهاند ، و به قول مؤلف منتظم ناصرى ، وى 260 فرزند داشت . فتحعلى شاه از ذوق شاعرى بىبهره نبود ، و با تخلص خاقان شعر مىگفت . شاعرانى مانند صباى كاشانى ، نشاط اصفهانى به دربار او انتساب داشتند . روابط خارجى ايران در عهد فتحعلى شاه : سلطنت فتحعلى شاه هنگامى آغاز شد ( 1212 ه . ق . ، مطابق 1797 م . ) كه رقابتهاى مستعمراتى كشورهاى اروپايى در كمال شدت بود ، و به همين جهت ، موقعيت جغرافيايى ايران و روابط خارجيش از لحاظ اين كشور اهميت خاصى يافت . در 1231 ه . ق . زمان شاه درانى ، درصدد برآمد كه با حمله به سند و پنجاب ، بر عليه قبيلهء مقتدر مراتهه ، كه در هند مركزى و شمال دكن مانع پيشرفت سياست انگلستان بودند ، جنگ را آغاز كند . ولى لرد ولزلى ، فرمانفرماى هند ، كه از استيلاى افاغنه بر هند وحشت داشت ، با نظر زمان شاه موافقت نكرد ، و حتى درصدد برآمد كه فتحعلى شاه را بر ضد وى برانگيزد . به همين سبب در 1214 ه . ق . ، مهدى على خان ، نمايندهء مقيم شركت هند شرقى بريتانيا در بوشهر را به دربار ايران گسيل داشت . فتحعلى شاه هم ، متقابلا در 1215 ه . ق . خليل خان قزوينى را به عنوان سفارت به بمبئى فرستاد . در نتيجهء مذاكرات نمايندگان ايران و لرد ولزلى ، فتحعلى شاه دو برادر زمان شاه - محمود و فيروز - را كه به ايران پناهنده شده بودند ، مورد احترام قرار داده سپاهيانى در اختيار محمود قرار داد ، و او در 1215 ه . ق . قندهار و كابل را از زمان شاه گرفته او را دستگير و كور كرد ، و خود تحت حمايت پادشاه ايران ، امير افغانستان شد . در اين ايام ، يك هيئت نمايندگى ديگر از طرف شركت هند شرقى به رياست سروان ملكم به ايران آمد ، و وى ، با تقديم هدايايى موفق به بستن يك معاهدهء تجارتى و سياسى با ايران شد ( شعبان 1215 ه . ق . مطابق با ژانويه 1801 ) . مقارن با دورانى كه دولت انگلستان در هندوستان گرفتار اتباع تيپو سلطان و قبيلهء مراتهه بود ، ناپلئون اول ، امپراتور فرانسه ، در نهان با تيپو سلطان رابطه داشت ، ولى نتوانست چنان كه بايد از وى پشتيبانى كند ، و تيپو به قتل رسيد . پس از عقد پيمان سال 1801 بين ايران و انگلستان ، ناپلئون درصدد برآمد كه وسايل برانگيختن ايران را بر ضد انگلستان و روسيه بررسى كند . در 1218 ه . ق . ، جنگهاى ايران و روس تجديد شد ، و فتحعلى شاه هيئتى به هند فرستاد تا بر طبق قرارداد 1801 م . كمك بريتانيا را جلب كند ، ولى تقاضاى او با بىاعتنايى تلقى شد . سال بعد فرستادهاى از جانب ناپلئون به دربار ايران آمد ، و در 1806 م . ژوبر به تهران رسيد . فتحعلى شاه كه از يارى بريتانيا نوميد شده بود ، به اميد جلب كمك ناپلئون بر ضد روسيه ، ميرزا محمد رضاى قزوينى را به اردوى ناپلئون در لهستان فرستاد ، و معاهدهء فينكناشتاين بين ايران و فرانسه منعقد شد ( 25 صفر 1222 ه . ق . ، مطابق 4 مه 1807 م . ) ، و در تعقيب آن ، ناپلئون ژنرال گاردان را با عدهاى افسر و معلم و مهندس به ايران فرستاد . در همان سال ، ناپلئون پيمان تيلزيت را با روسيه منعقد كرد ، و بدينگونه ، ايران را در مقابل روسيه تنها گذاشت . به همين جهت ، بار ديگر روابط دوستانهء بين ايران و انگلستان برقرار شد ، كه منجر به قراردادهاى سال 1809 ، 1812 ، و 1814 م . بين دولتين شد . فخر الدين مباركشاه ( mobaraksah ) از رجال و وزراى دربار ملوك غور ( متوفى 602 ه . ق . ) . نزد علاء الدين جهانسوز و پسرش سيف الدين