عباس قديانى

614

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

تجار و رؤساى اصناف از تعدى و استبداد او به ستوه آمدند ، و به شدت تقاضاى عزل او را كردند ، مظفر الدين شاه عاقبت او را معزول كرد و ميرزا نصر الله خان مشير الدوله را به صدارت برگزيد . عين الدوله پس از آن يك چند در املاك خود در خراسان اقامت جست . در سلطنت محمد على شاه قاجار وى مجددا مورد توجه و مشورت واقع گشت ، و در انقلاب آذربايجان ، شاه او را مأمور محاصرهء تبريز و دفع مجاهدين و مشروطه‌طلبان نمود . بعد از فتح تهران به دست مجاهدين و تحصن محمد على شاه به سفارت روس ، عين الدوله ، بر خلاف بسيارى از مستبدين ديگر كه به سفارتخانه‌ها متحصن شدند ، پياده به اتفاق چند تن از بستگان خويش به بهارستان آمده خود را تسليم مجاهدين و رؤساى مشروطه كرد و مجاهدين او را به حرمت پذيرفتند و گزندى به دو نرسانند . عين الدوله ، با آنكه ظاهرا تا آخر عمر مخالف مشروطه بود در عهد سلطان احمد شاه قاجار ، دوبار - 1294 ه . ش . و 1296 ه . ش . به رئيس الوزرايى رسيد . عين الدوله سلطان عبد المجيد ميرزا عين الدوله پسر سلطان احمد ميرزا عضد الدوله و نواده فتحعلى شاه قاجار ، در سال 1261 ه . ق . در تهران متولد شد . تحصيلات ابتدايى را زير نظر معلم سرخانه آغاز كرد و سپس به دار الفنون به ادامه تحصيل پرداخت ، اما تحصيلات دار الفنون را به پايان نبرد و به خواهش پدرش و به فرمان ناصر الدين شاه مأمور خدمت تبريز شد . عبد المجيد ميرزا مدتى در دستگاه وليعهد - مظفر الدين ميرزا - سمت منشىگرى داشت و بعد به مقام ميرآخورى رسيد و توانست با شدت عمل و سختگيرى خود سروسامانى به اصطبل وليعهد بدهد و به علت همين تلاشها مظفر الدين ميرزا دختر خود را به وى داد . عبد المجيد ميرزا در اين زمان علاوه بر ميرآخورى ، به حكومت بعضى از شهرهاى آذربايجان هم رسيد ، اما كار حكومت اين شهرها را نوابش انجام مىدادند و او اغلب در تبريز و در حضور وليعهد بود . در سال 1307 ه . ق . مظفر الدين ميرزا ناصر الدين شاه لقب عين الدوله را براى عبد المجيد ميرزا تقاضا كرد كه مورد موافقت شاه قرار گرفت و به علاوه شاه درجه امير تومانى هم به او داد . در سال 1313 ه . ق . به پيشكارى آذربايجان رسيد . پس از قتل ناصر الدين شاه ، عين الدوله مراسم جشن تاجگذارى وليعهد را در تبريز برگزار كرد و شاه جديد را روانه تهران نمود و خود بعد از مدتى راهى تهران شد . عين الدوله در تهران اميد صدارت داشت ، اما امين السلطان كه صدراعظم بود ، با كمك عبد الحسين ميرزا فرمانفرما شاه را وادار نمود كه عين الدوله را به حكومت مازندران بفرستد . عين الدوله با اكراه اين سمت را پذيرفت و راهى محل مأموريت جديد شد . پس از مدتى بدون كسب اجازه از شاه به تهران بازگشت و از رفتن مجدد به سارى خوددارى نمود و استعفا داد و تقاضاى سفر به عتبات نمود كه مورد موافقت شاه قرار گرفت . عين الدوله به عتبات رفت و در بازگشت ، در تهران به انتظار خدمت نشست تا اينكه از طرف مظفر الدين شاه به حكومت لرستان و خوزستان منصوب شد و به محل خدمت جديد خود عزيمت نمود . در سال 1318 ه . ق . به تهران بازگشت و به حكومت اين شهر رسيد و هنگام سفر شاه به اروپا برقرارى امنيت و نظم شهر را بر عهده گرفت . در همين دوران براى تغيير وليعهد عليه محمد على ميرزاى وليعهد و به نفع شعاع السلطنه به تكاپو افتاد ، ولى روسها