عباس قديانى
94
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
روزنامهء انگليسى تايمز در بمبئى بودهاند و لذا اردشير نام خانوادگى « ريبورتر » را برگزيد و به اردشير جى ريبورتر شهرت يافت . دوران زندگى اردشير ريبورتر را مىتوان به دو مرحله تقسيم كرد : از تولد تا 27 سالگى ، كه دوران شكلگيرى شخصيت او در خارج از ايران است ، و از 27 سالگى تا پايان زندگى در سن 68 سالگى كه دوران فعاليت اطلاعاتى و سياسى او در ايران است . اردشير جى اردشير در نوجوانى براى تحصيل عازم انگليس شد و با حمايت اينتليجنس سرويس تحصيلات دانشگاهى را در رشتههاى علوم و حقوق سياسى ، تاريخ شرق و تاريخ باستان به پايان رسانيد و عاليترين آموزشهاى اطلاعاتى را فراگرفت . در اين دوران اردشير توانست چنان چهرهء درخشانى از خود ترسيم كند كه او را شايسته مهمترين مأموريتهاى سرى در ايران متلاطم عهد مشروطه و پس از آن ، با آن وزن و اهميت سياسى ، بگرداند و وى را تا پايان عمر در زمره « دوستان صميمى » رجال معروف انگليس ، چون سر پرسى سايكس ، سر دنيس راس ، لرد لينگتن و غيره قرار دهد . با توجه به نقش روچيلدها و رابطه ويژهاى كه بعدها لرد ويكتور روچيلد با شاپور جى ، پسر اردشير جى داشت و با توجه به عملكردهاى اردشير جى در ايران اعتقاد بر اين است كه در سالهاى اقامت در انگليس اردشير جى روابط ويژهاى با لرد لئونيل والتر روچيلد و برادرانش داشت و همين رابطه نقش اساسى در سرنوشت بعدى اردشير و ارتقاء وى در دستگاه اطلاعاتى انگليس ايفا كرد . اقامت اردشير در لندن تا سال 1893 ادامه داشت و در اوايل اين سال اردشير 27 ساله به بمبئى بازگشت . اردشير 23 ساله بود كه با فتواى تاريخى ميرزاى شيرازى نهضت تنباكو رخ داد و استعمار بريتانيا را متوجه عمق خطرى كه از جانب ايران منافع او را تهديد مىكرد ، نمود و فعاليتى شديد را براى سوار شدن بر امواج انقلاب ايران و تحكيم مواضع خود در اين نقطه حساس و استراتژيك آغاز نمود . در پاييز 1893 ، چند ماه پس از بازگشت وى به بمبئى ، اردشير از سوى نايب السلطنه هندوستان مأموريت يافت كه راهى ايران شود و در فضايى كه بوى انقلاب در آن استشمام مىشد ، سنگرهاى دستگاه پر توطئه و ترفندباز اينتليجنس سرويس انگلستان را استوار سازد . ورود اردشير ريپورتر به ايران به يك پوشش مناسب نياز داشت ، بهنحوى كه وى در قالب آن بتواند به سرعت و سهولت به دربار و محافل اشرافى حاكم راه يابد و دانش و آموزش و تجربه خود را به نحوى ثمربخش در عاليترين سطوح به كار گيرد . با مرگ