را بريدند ولى بعدا او را بخشيد . ابن مقله قلم به دست بريده مىبست و مىنوشت . بار ديگر خليفه به سعايت دشمنانش زبان او را بريده به زندان انداخت تا در زندان درگذشت و يا به‌قتل رسيد . ابن نديم محمد بن اسحاق النديم الوراق ، معروف به ابن النديم از نويسندگان بزرگ بغدادى قرن چهارم است . كتاب معروف او « الفهرست » نام دارد كه در نوع خود اولين و مهمترين كتاب در تمدن اسلامى و در دنياى قديم است . در اين كتاب ، ابن نديم راجع به جميع علومى كه در تمدن اسلامى رايج بود و علماى معروف آن علوم تا عهد خود و كتب مشهورى كه نوشته‌اند و نيز راجع به علماى قديم و ناقلين كتب آنان ، و اصحاب آن علوم در اسلام با تأليفاتشان و تمام كتبى كه از زبانهاى مختلف در موضوعات گوناگون به عربى ترجمه شده بود بحث كرده و حتى از تحقيق در اديان و مذاهب معروف عهد خود و كتب مشهور آنها و ترجمه‌هايى كه از آنها شده بود نيز غافل نمانده و بدين طريق يكى از بهترين كتب دورهء بلوغ تمدن اسلامى را به‌وجود آورده است . ابن نديم به‌سال 378 ه . ق . وفات يافت . ابن نوبخت نوبختى . ابو سهل اسماعيل بن على ابن اسحاق بن ابى سهل دانشمند و پيشواى امامى در 237 ه . ق . در بغداد به دنيا آمد . وى از خانوادهء ايرانى اصل بنى نوبخت بود كه چند تن از ايشان از زمان حكومت منصور خليفه به بعد در بغداد به عنوان منجم و مترجم كتب پهلوى و حامى ادب حائز اهميت بودند . ابن واضح احمد بن ابى يعقوب بن وهب بن واضح ، اصلا ايرانى و از مردم اصفهان بوده است . اما در اين مورد كه اجداد وى در چه زمان و به چه طريق به عراق رفته‌اند مشخص نيست . جد سوم يعقوبى واضح نام داشت كه از موالى منصور دوانيقى و صالح بن منصور بود . به همين جهت يعقوبى به ابن واضح شهرت يافت . ظاهرا در بغداد متولد شده و در سال 284 ه . ق . درگذشته است . اثر تاريخى وى را مىتوان قديمىترين تاريخ عمومى اسلام دانست . مطالب كتاب با داستان پادشاهان يهود آغاز مىگردد . سپس افسانه‌اى دربارهء عيسى و حواريون مىآيد . آن‌گاه به شرح دربارهء فرمانروايان سوريه و آشور و بابل و هندوها و يونانيها و روميها و ايرانيها پرداخته است . يعقوبى در تنظيم مطالب تاريخ خراسان از منبع اصلى طبرى يعنى از آثار مداينى استفاده كرده است . بنا به گفتهء « ياقوت حموى » يعقوبى داراى تأليفات بسيار بوده از جمله كتاب « البلدان » را مىتوان نام برد . ابن هشام ابو محمد عبد الملك . دانشمندى كه بيشتر به اثر خود دربارهء سرگذشت حضرت محمد ( ص ) شهرت دارد . گفته‌اند كه خاندان وى اصل حميرى داشته و از بصره به مصر مهاجرت كرده بودند و ابن هشام در اينجا به دنيا آمده و زيسته است . كتاب التجيان وى درباره دوره‌هاى باستان عربستان جنوبى نوشته موجود است . شهرت عمدهء وى به سبب تحريرى كه از كتاب [ سيرهء ] ( زندگى حضرت محمد - ص ) تأليف ابن اسحاق كرده كه اساسىترين منبع در اين خصوص است .