ديباچه « سيد رسول حسين‌لى فرهنگها جزء منابع مطالعاتى مرجع تلقى مىشوند ، يعنى آن دسته از كتب كه در قفسه كتابخانه‌ها جاى مىگيرند ، در محلى نزديك و قابل دسترس جهت رفع نيازهاى موردى . فرهنگها كليد واژه‌هايى هستند كه درهاى بسته را باز مىكنند و هرچه دامنهء مطالعات وسيعتر و هدفمندتر باشد لزوم تأليف فرهنگهاى گوناگون و تخصصى بيشتر احساس مىشود . مؤلف اين كتاب نيز در سال 1376 با چنين انگيزه‌اى مبادرت به انتشار فرهنگ فشردهء تاريخ ايران از آغاز تا پايان دورهء قاجاريه نمود و تصورش بر اين بود كه جاى خالى تاريخ را در ميان فرهنگ‌نامه‌هاى گوناگون پر كند و چنين نيازى را بر طرف نمايد ، اما استقبال غيرقابل پيش‌بينى دانشجويان حوزه‌هاى تاريخ پژوهى و علاقه‌مندان به مطالعهء تاريخ ايران موجب گرديد تا چشم‌اندازى فراخ و گسترده‌تر در برابر مؤلف قرار گيرد زيرا بسيارى از علاقه‌مندان اين فرهنگ فشرده را نه‌تنها به عنوان منبعى وابسته به مطالعات تاريخى ، بلكه به عنوان منبعى مستقيم براى مطالعه تاريخ نيز مورد استفاده قرار دادند و در حقيقت كارى كه آغاز شده بود مىبايستى به فرجامى نيك مىانجاميد . تنها يك فرهنگ فشرده و يك جلدى براى سرزمينى كه مهد تاريخى كهنسال است كافى نبود ! بدين‌روى تجديدنظر مؤلف در اين فرهنگ تاريخ ايران ، ضرورت و توسعهء آن تا حد يك فرهنگ جامع تاريخى اجتناب‌ناپذير مىنمود ، پس ، از يك سو تنوع هرچه بيشتر كليد واژه‌هاى تاريخى ضرورت تام مىيافت و از ديگر سو ابعاد طولى و عرضى تاريخ ايران نيز مىبايستى لحاظ مىگرديد .