سوما هوما ، هئوما ، عبارت از مشروبى بود ( در ايران باستان ) كه به واسطهء نيرو و حرارتى كه در بدن توليد مىنمود در شمار خدايان محسوب مىگشت . سومر - سومريان مملكتى كه تقريبا از قرن نهم قبل از ميلاد به كلده معروف شد . قبل از آن مردمانى در آن سكنى داشتند كه سومريها يكى از آنان بودند . به طور قطع نمىتوان حدود مملكت سومر را معين كرد همين‌قدر معلوم است كه اور ، اوروك ، ارخ ، نيپ‌پور از شهرهاى نامى سومر بودند . سومريها طوايفى كوهستانى بودند كه به سرزمين سومر ( شومر ) در بين النهرين آمدند و به دليل همجوارى با عيلاميان برخوردهاى متعددى با يكديگر داشتند . آنچه محقق شده آن است كه پيش از سه هزار سال ق . م . سومر و سومريها گذشته‌هاى مفصلى داشتند و بابل مركز تمدن آنها بوده است . محققين بر اين باورند كه سومريها مخترع خط ميخى بوده‌اند و براى ساخت خانه‌اى خود از خشت استفاده مىكرده‌اند . سومنات شهرى در هندوستان كه بزرگترين بتخانهء هندوستان در اين شهر بود . محمود غزنوى از آنجا كه مىدانست بتخانهء سومنات گنجينهء زر و سيم و جواهرات است ، براى تملك آن ، لشكركشى عظيمى به سومنات كرد و پس از سه روز نبرد بتخانه را گشود و خود با گرزى كه در دست داشت بت اعظم را كه از سنگ و به طول پنج متر بود درهم شكست و براى اعلام اين پيروزى پاره‌هايى از آن را به غزنه و مكه و بغداد فرستاد و در دهم صفر 217 ه . ق . به پايتخت خود بازگشت . بتخانه سومنات كه يكى از نمونه‌هاى بسيار عالى معمارى هندى به شمار مىرفت ، از اصل بر پايه‌هاى سنگى و ستونهاى چوبى برپا داشته شده بود . بر فراز آن 14 گنبد طلا مىدرخشيد و خزاين آن پر از نفايس و جواهراتى بود كه راجه‌ها و زوار هندوستان طى ساليان دراز به آنجا فرستاده بودند . قيمت اين اشيا را كه به دست محمود غارت شد ، در آن روزگار بيست ميليون دينار نوشته‌اند . سهيلى - على : - على سهيلى سياستنامه كتابى است اثر خواجه نظام الملك ، وزير آلب‌ارسلان و ملكشاه سلجوقى است كه در سال 484 به امر ملكشاه تأليف شده است . كتاب مورد اشاره دربارهء اخلاق و آداب پادشاهان گفتگو مىكنند و قسمتهايى از آن نيز به شرح عقايد و احوال خرمدينان و مزدك و امثال ايشان اختصاص دارد . سياق طريقه‌اى در دفتردارى و محاسبات روزمرهء زندگى ، كه سابقا در ايران معمول بود و پس از رايج شدن حساب كنونى منسوخ گرديد . سياه‌جامگان : - مسوده : ابو مسلم خراسانى سيبخت از مرزبانان ايرانى در پايان دورهء ساسانى كه مرزبان « هجر » مهمترين و آبادترين شهر بحرين بوده ،