عباس قديانى
466
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
سكونخا از پيشوايان سكاها . سگانشاه لقب بهرام سوم . شاه سيستان . سگسار ( sagsar ) در شاهنامه ، نام قومى در مازندران كه سخت نيرومند و دلاور بودهاند و پهلوانان ايران مانند سام ، زال ، و رستم با آنان نبردها كردهاند ؛ نيز نام سرزمينى در مازندران كه اين قوم در آنجا مىزيستهاند . ظاهرا سگسار همان قوم آريايىنژاد سكاست ، كه در قرن 2 ق . م . سرزمين زرنگ را در مشرق ايران اشغال كردند ، و نام خود را بدانجا دادند ، كه بعدا به صورت سگستان ، سجستان ، و سپس سيستان درآمد . سلاجقه يا آل سلجوق يا سلجوقيان ، طايفهاى از تركمانان غز كه روىهمرفته پنج شعبهء مختلف از آنها به عناوين سلاجقهء بزرگ ، سلاجقهء عراق ، سلاجقهء كرمان ، سلاجقهء روم ، و سلاجقهء شام در فاصلهء سالهاى 429 ه . ق . تا اوايل قرن 8 ه . ق . در بلاد خراسان ، عراق ، كرمان ، شام و قسمتى از بلاد روم فرمانروايى كردهاند . مؤسس دولت اين طايفه در واقع همان سلاجقهء معروف به سلاجقهء بزرگ بودند ، كه قلمرو آنها در دورهء اقتدارشان از كاشغر تا حلب وسعت داشت ، و عنوان سلطان مختص آنها بود ، و تا سلطنت و فرمانروايى اين شعبهء مهم دوام داشت ، ساير شعبههاى اين طايفه به اكراه يا رغبت غالبا نسبت به سلاطين اين سلسله اظهار طاعت و انقياد مىنمودند . سلسلهء سلاجقه منسوبند به سلجوق ابن دقاق ، از امراى تركمانان غز ، كه فرزندان او مؤسس قدرت و دولت شدند . از آغاز كار اين طايفه و سبب مهاجرت آنها از تركستان به ماوراء النهر اطلاعات قطعى و موثقى در دست نيست در هرحال ، اين طايفه ، كه ظاهرا قبل از مهاجرت به ماوراء النهر مذهب نصارى پذيرفته بودند ، به اسلام درآمدند ، و در اواخر عهد سامانيان و در حدود سال 375 ه . ق . - خواه به سبب تنگى جا و در طلب چراخور ، و خواه به جهت ترس سلجوق از پادشاه مشرك ترك - به حدود ماوراء النهر آمدند . اختلاف سلجوق ، مقارن عهد سلطان محمود غزنوى ، در آن حدود قدرت بسيار به هم رسانيدند ، چنان كه سلطان محمود در سنه 419 ه . ق . ( يا 415 ه . ق . ) چون از جيحون گذشت ، از حشمت و عدت آل سلجوق ترسيد ، و اسرائيل ابن سلجوق را گرفت . پس از سلطان محمود ، برادرزادگان اسرائيل ، يعنى طغرل بيك و يبغو و چغرى بيگ ، پسران ميكائيل ابن سلجوق ، در عهد سلطان مسعود اول غزنوى چند بار به تحريك على تكين ( از امراى ايلك خانيان ) و هارون ابن آلتونتاش و در واقع به جهت انتقام خون عم خويش اسرائيل ، كه ظاهرا در زمان محمود در زندان مولتان مرده بود ، در خراسان طغيان كردند ، و سپس باز از در معذرت درآمدند . عاقبت در 426 ه . ق . لشكر مسعود را در نزديك نسا شكست دادند ، و در شوال 429 ه . ق . حاجب سباشى ، امير معروف سلطان مسعود ، را منهزم كرده بر خراسان مستولى شدند ، و امارت خويش را در مرو ( به نام چغرى بيگ ) و نشابور ( به نام طغرل بيك ) اعلام كردند و بعد هم در رمضان 431 ه . ق . خود مسعود را در جنگ دندانقان شكست سخت دادند ، و ولايات متصرفى غزنويان را بين خود تقسيم نمودند . بدينگونه ، دولت سلاجقه تشكيل شد ، و مخصوصا