عباس قديانى

44

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

جهان‌نما ، ملا محمد صالح در شب زفاف پس از شكر و حمد الهى به گوشه‌اى رفت و تا پاسى از شب مشغول مطالعه شد و صبح زود براى مباحثه يا تدريس از خانه بيرون رفت . آمنه بيگم كه ناظر كار وى و متوجه مشكل علمى او شده بود پس از رفتن همسرش حل آن را بر روى كاغذى نوشت و در لاى كتاب گذاشت . شب بعد كه ملا محمد صالح كتاب را گشود و نوشته را ديد و دانست كه از همسر فاضله اوست سجده شكر بجا آورد و تا صبح مشغول عبادت و مطالعه شد و بدين ترتيب تا سه شب زفاف به تأخير افتاد . آمنه بيگم زنى پرهيزگار و مجتهد بوده است . آقا احمد بهبهانى او را « فاضلهء مقدسهء مجتهده » مىنامد و صاحب رياض نيز او را اين‌گونه ياد مىكند : « آمنه خاتون دختر ملا محمد تقى مجلسى ، فاضله عالمه صالحه متقيه است . او همسر ملا محمد صالح مازندرانى است . شنيده‌ام همسرش با همه فضل و دانشى كه دارد بعضى از مشكلات قواعد علامه حلى را از او استفسار مىكند . آمنه خاتون خواهر استاد استناد ما [ علامه مجلسى اول ] مدّ ظلّه است . » باتوجه به اينكه صاحب رياض اين مطلب را در زمان حيات استاد خود ، علامه مجلسى دوم نوشته ، مؤيد آن است كه آمنه بيگم قبل از اين تاريخ هم صاحب فضل و كمال بوده است . مؤلف رياحين الشريعه به استناد يك نسخه خطى رياض العلما ( موجود در كتابخانه ملك ) ، دو اثر به آمنه بيگم نسبت مىدهد : يكى شرح الفيه ابن مالك و ديگرى شرح شواهد سيوطى . مؤلف رياض الجنه نيز ضمن تمجيد فضايل و كمالات وى مىنويسد كه كتابى بسيار خوب در فقه تا باب عبادت تأليف كرده است . علاوه ؟ ؟ ؟ براين در گردآورى اخبار بعضى از مجلدات بحار الانوار به برادرش نيز كمك مىكرده است . بعدها نيز همسرش با همهء علم و فضلى كه داشت در حل بعضى از مسائل علمى با وى مباحثه و مذاكره مىنمود . آيت الله بروجردى - كه از نوادگان بزرگ آمنه بيگم بود - در رساله‌اى كه راجع به سلسله خاندان خود و انتساب آنها به خاندانهاى علمى شيعه نوشته به دستخط جد اعلايش ، سيد محمد طباطبايى اصفهانى در پايان رساله خطى مواليد پيغمبر و ائمه ( س ) ، پس از نقل داستان ابن قولويه راجع به بازگرداندن حجر الاسود توسط قرامطه به مكه معظمه و نصب آن در جاى خود نوشته است : « اين داستان از جده‌ام ، ثقه عالمه فاضله زاهدهء عابده ، آمنه ، از پدرش علامه مولى محمد تقى مجلسى نقل شده است . » اين مطلب مبين آن است كه آمنه بيگم چه پايگاه والايى در نزد بزرگان علما داشته است . وى مادر فرزندان عالم و نوادگان بزرگ است كه از ميان آنها تاكنون دهها مجتهد مرجع تقليد و دانشمند بلندآوازهء دينى برخاسته‌اند . تاريخ فوت آمنه بيگم مشخص نيست . به‌نوشته ريحانة الادب مرقد وى در تخت فولاد اصفهان است ولى مؤلف زندگينامه علامه مجلسى اين نظر را رد كرده و احتمال مىدهد كه يكى از قبرهاى آن نوشته شده متعلق به آمنه بيگم بوده كه در جريان تعمير و مرمت ، مشخصات روى سنگ قبر از ميان رفته است . برخى منابع از او به آمنه خاتون نيز ياد كرده‌اند . آمور مغرب در زبان آكدى . آمورى سامىهاى مغرب . و سامىهاى مشرق عبارت از آكدىها و آشورىها و اعراب بوده‌اند و سامىهاى