عباس قديانى

451

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

سطح معاون وزير بود مىبايد تنها به نخست‌وزير حساب پس بدهد اما در عمل به دليل كمرنگ شدن تدريجى اهميت نخست‌وزير و وضعيت سياسى پر تنش در سالهاى دههء پنجاه رئيس ساواك بىواسطه با شاه تماس مىگرفت . از سال 1336 تا 1357 چهار نفر كه همگى افسر ارشد بودند در پى يكديگر در رأس ساواك قرار گرفتند : تيمور بختيار ، حسن پاكروان ، نعمت الله نصيرى و ناصر مقدم . ساواك شامل هزاران نفر خبرچين حقوق‌بگير بود . مجلهء نيوزيك گزارشى داده بود كه بودجه رسمى ساواك در سال 1972 ميلادى دويست و بيست و پنج ميليون دلار و در سال 1973 سيصد و ده ميليون دلار بوده است ولى اين رقم بسيار كم است ، زيرا منافع عظيم ديگرى در بودجه‌هاى سرّى ديگر بخشهاى امنيتى وجود داشته است . كنترل احزاب دولتى از طريق ساواك انجام مىگرفت و تمامى گزارشهايى كه ساواك دربارهء اين احزاب تهيه كرده گواه اين مدعاست . اغلب گزارشها در ادارهء كل سوم ساواك تهيه مىشد . ساواك ادارهء كل را در بر نمىگرفت . ادارهء امنيت داخلى ساواك كه ادارهء سوم هم ناميده مىشد مهمترين جزء كل دستگاه سركوب و شكنجه‌گر بود و به پنج بخش تقسيم مىگشت كه بخش نخستين آن ، تحقيقات و عمليات در مورد چند گروه و سازمان كليدى مخالف را برعهده داشت . حزب توده ، جبهه ملى و احزاب مربوط به آن ، دانشجويان و ايرانيان خارج از كشور ، اقليتهاى كرد و بلوچ و روحانيت . بخش دوم دربارهء افكار عمومى و نهادهاى همگانى كار مىكرد و شامل مطبوعات ، عشاير ، سازمانهاى كارگرى و دهقانى ، احزاب سياسى وابسته به دولت ، مدارس و دانشگاهها و دستگاههاى دولتى بود . بخش سوم اسناد بخش امنيت داخلى را نگهدارى مىكرد . بخش چهارم مسئول فعاليتهاى ويژه‌اى چون سانسور ، ترويج افكار ، آموزش و عمليات ويژه و مسائل حقوقى از قبيل بازجويى بود . ادارهء امنيت داخلى ، بر چهار زندان نيز مديريت داشت از جمله زندان معروف باغ مهران كه گفته مىشود داراى اتاقهاى شكنجه و حياط اعدام بود . ساواك كه وظيفه اصلى آن مبارزه با كسانى بود كه عليه شاه حركتى مىكردند و جز شكنجه‌هاى قرون وسطى و ايجاد رعب و وحشت وظيفه ديگر نداشت در جريان قيام مردم مسلمان ايران عليه سلطنت پنجاه سالهء پهلوى از بين رفت و رؤساى آن به سزاى اعمالشان رسيدند . ساوجى : - كريم الدين حبيب ساوجى ساوه شاه در شاهنامه ، پادشاه تركان كه در عهد هرمزد پسر انوشيروان از راه هرى به ايران تاخت ، و به دست بهرام چوبين ، سردار ايرانى كشته شد . سائينى نام يكى از پنج كشورى كه در اوستا ( فروردين يشت - بندهاى 143 - 144 ) نام برده شده است . چهار كشور ديگر : ايران ، توران ، سلم و داهى است . سبارس والى پارس كه از به دو سلطنت كوروش به امارت پارس رسيد و كوروش نيز خواهر خود را به دو داد .