عباس قديانى

371

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

اعزام نيروهايى براى سركوبى نهضت خيابانى كرد . مخبر السلطنه كه به عنوان حكمران تبريز انتخاب شده بود در رأس قشون زيادى تبريز را تصرف كرد و به سركوبى مردم برخاست . خيابانى نيز با وضعى فجيع به شهادت رسيد . شيخ محمد خيابانى خيبر الملك لقب حاجى ميرزا حسن تبريزى ، متوفى 1314 ه . ق . از رجال و روشنفكران اواخر عهد ناصرى . وى مدتى قنسول ايران در شام و استانبول بود و در آنجا پيرو سيد جمال الدين اسدآبادى شد و در نشر و ترويج عقايد او و مبارزه با ظلم و استبداد اهتمام نمود . عاقبت بعد از قتل ناصر الدين شاه به دست ميرزا رضاى كرمانى . وى نيز مانند سيد و دو رفيق ديگر خود ميرزا آقا خان كرمانى و شيخ احمد روحى ، متهم به مداخله در تحريك قائل مزبور به اين اقدام گشت ، و به درخواست دولت ايران ، با آن دو نفر ديگر دستگير و به تبريز اعزام شد . محمد على ميرزا وليعهد هرسه تن را در تبريز كشت . خير النساء بيگم 985 ق . ملقب به مهد عليا از زنان متنفذ و قدرتمند . وى دختر مير عبد الله مرعشى ، از سادات مازندران ، و همسر سلطان محمد صفوى ( 985 - 996 ق . ) بود . به دستور شاه طهماسب اول صفوى ( 985 - 996 ق . ) ، محمد ميرزا و همسر و دو پسرش : حمزه ميرزا و عباس ميرزا در هرات مركز خراسان زندگى مىكردند . پس از اينكه محمد ميرزا بر اثر شيوع آبله در خراسان نابينا گرديد و بالطبع از نفوذ او در امور حكومت كاسته شد ، به تدريج خير النساء بيگم قدرت‌نمايى كرد و با بزرگان خراسان درباره امور حكومت مذاكره و مكاتبه مىكرد و دستوراتى صادر مىنمود . به همين دليل شاه طهماسب دستور داد تا حمزه ميرزا در خراسان مانده و محمد ميرزا و همسر و فرزند خردسالش ، عباس ميرزا ، به فارس بروند ؛ اما بر اثر پافشارى خير النساء بيگم ، عباس ميرزا در خراسان ماند و تنى چند از امراى خراسان سرپرستى او را برعهده گرفتند و محمد ميرزا و خير النساء بيگم و حمزه ميرزا به فارس رفتند . پس از اينكه محمد ميرزا ، با كمك پريخان خانم از فارس به قزوين آمد و بر تخت سلطنت نشست ( 985 ق . ) ، بلافاصله خير النساء بيگم دستور داد تا خليل خان افشار پريخان خانم را به قتل رسانده و داراييهاى او را به قاتلش بخشيد و امير اصلان افشار را مأمور كشتن دايى پريخان خانم به نام شمخال خان كرد و حكومت شكى را به عنوان پاداش به او داد . همچنين شاه شجاع فرزند شيرخوار شاه اسماعيل دوم صفوى ( 984 - 985 ق . ) را به قتل