ولايت خوارزم در قديم دو شهر مهم داشته ، يكى كاث و ديگرى گرگانج ( اورگنج يا جرجانيه ) . از بلاد ديگر آن زمخشر ، هزار اسب ، و خيوه بوده است ( شهر اخير بعد از عهد تيمور و در عهد ازبكان گرگانج را تحت الشعاع قرار داد ، و تدريجا اسم آن بر تمام خوارزم اطلاق شد . در 385 ه . ق . ، ابو العباس مأمون ابن محمد ، امير گرگانج ، بر ابو عبد الله خوارزمشاه ، امير كاث ، پيروز شد ، و سرزمين خوارزم را تحت حكومت واحد درآورده عنوان خوارزمشاه را به خاندان خود منتقل ساخت . خوارزم از زمان سلطان محمد غزنوى تحت استيلاى غزنويان درآمد ( آلتونتاش ) و بعد از آن زير حكومت سلاجقه قرار گرفت . در دورهء خوارزمشاهيان ، خوارزم كشورى مستقل و هستهء مركزى دولتى مقتدر بود . در اين دوره مخصوصا وجود ادبا و علمايى مانند زمخشرى ، وطواط و امام فخر رازى ، ولايت خوارزم را اهميت خاص بخشيد . در اواخر اين دورهء سپاهيان چنگيز خان بر آنجا استيلا يافتند ، و گرگانج را ويران كردند ، و مردمش را كشتند يا در آمودريا غرق كردند . سپس خوارزم مدت 140 سال جزء قلمرو اردوى زرين بود ، و فقط ناحيهء جنوبى آن ، با كاث و خيوه ، به خانات جغتاى تعلق داشت . كمى بعد از سال 761 ه . ق . ، سلسله‌اى از خاندان قنقرات به نام سلسلهء صوفى ، در خوارزم برآمد . مؤسس اين سلسله ، حسين صوفى ، كاث و خيوه را از خان جغتاى گرفت ، و امير تيمور به وى اعلان جنگ داد ، و سرانجام خوارزم را گرفت ، بعدا در اواخر قرن 8 ه . ق . شهر اورگنج را ويران نمود ، و از آن به بعد ديگر خوارزم كمر راست نكرد . در زمان تيمور ، ساكنان اردوى سفيد تحت سركردگى توقتمش يا توقتاميش ، خان اردوى زرين ، به نواحى دور دشت قبچاق مهاجرت كردند و شيبانيان ( شاخه‌اى از چنگيزيان ) جاى آنان را گرفتند ، و مردم تحت فرمان آنان به ازبكان معروف شدند . يكى از اين شيبانيان ، به نام ابو الخير ، در 851 ه . ق . دست تيموريان را از خوارزم و از ناحيه شمال سير دريا كوتاه كرد . نوهء او ، محمد شيبانى معروف به شيبك خان ، ماوراء النهر را فتح كرد ( 906 ه . ق . ) و خوارزم را گرفت ( 911 ه . ق . ) ، ولى در 916 ه . ق . مغلوب شاه اسماعيل اول صفوى گرديد . اما حاكم ايرانى خوارزم در مقابل فاتحين ازبك دوام نياورد ، و خوارزم تحت حكومت شاخه‌اى از اعقاب جوجى خان درآمد . خوارزميش نام قديم خوارزم ( خيوه ) . خوافى : - مجد الدين محمد خوافى خواندمير غياث الدين محمد ، متوفى در سال 941 ه . ق . و صاحب كتاب جيب السير . خواندمير خواندمير نوادهء ميرخواند مؤلف روضة الصفاست . مير عليشير نوايى او را مقرب داشت و مهمترين تأليف او در تاريخ موسوم است به حبيب السير كه در سال 929 به رشتهء تحرير درآمده و داراى شرح مفصلى است از وقايع ايام شاه اسمعيل صفوى كه معاصر با مورخ مذكور بوده . وفاتش در سال 941 رخ داد .