عباس قديانى
364
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
دست گرفت و نماينده هردو گروه نظامى و مذهبى محسوب مىشد . بنابراين با شدت عمل جهت مبارزه با فروپاشى كه در كليهء زمينهها پيش آمده بود دست به كار شد . اولين كار شمس الدين على اصلاح وضع مالى دولت بود كه نابسامانى آن سبب پريشانى ملت و تهى گشتن خزانه دولت شده بود . از عوامل اين كار وضع برات و حوالههاى براتى بود . يعنى دولت حقوق كارمندان ، به خصوص نظاميان را به صورت براتى به مالياتدهندگان حواله مىكرد و براتها به موقع وصول نمىشد و خشم براتداران را فراهم مىآورد ، كينه و دشمنى رعايا را با نظاميان شدت مىبخشيد و از طرفى با ضعف مالى ، ضعف نظامى نيز فراهم مىگشت ؛ بنابراين خواجه شمس الدين على براى جلوگيرى از اين مسائل ، برات را ملغى ساخت و دستور داد هر مؤدى مالياتى ، بدهى خود را به خزانهء دولت بپردازد و هر حقوقبگير ، حقوق خود را از خزانهء دولت بگيرد . اين كار هم از بدبينى افراد جامعه نسبت به هم كاست و از ظلم و تعدى و تجاوز نظاميان به افراد جلوگيرى و هم طبقه نظاميان را جهت مبارزه با دشمنان خارجى فراخ بالتر و قويتر ساخت . خواجه شمس الدين على براى تقويت بنيه دفاعى سربهداران به ساماندهى نظاميان پرداخت و سپاه هيجده هزار نفرى را با حقوق ثابت فراهم ساخت . اين سپاه سر و سامان يافته نه تنها دشمنان سربهداران يعنى جانى قربانيها و طغاتيموريان و آل كورت از جمله به متصرفات بازداشت بلكه سرزمينهاى از دست رفته را به قلمرو سربهداران باز گردانيد . خواجه شمس الدين على نابسامانى گذشتگان خود را نتيجه عدم رعايت عدالت و مساوات مىدانست . بنابراين او با شدت و بدون تبعيض به گسترش عدالت پرداخت . اغلب مورخين عمل او را مستبدانه و توأم با وحشت و اشاعه سختگيريها قلمداد كردهاند . خواجه شمس الدين على با برنامههاى عمرانى كار را رونق داد . تأسيس انبارهاى بار و مساكن رفاهى را در سبزوار و اطراف آن به او نسبت مىدهند . ولى با اين همه ايجاد كار و بسط عدالت و مردم داراى مخالفين بر او خرده مىگرفتند ، او را مستبد و خودرأى خطاب مىنمودند . نه درويشان از او خشنود بودند و نه نظاميان . بنابراين پس از قريب به پنج سال حكومت به دست يكى از نوكران خويش به نام « حيدر قصاب » كشته شد . خواجه صدر الدين احمد خالدى زنجانى خواجه صدر الدين از قاضىزادگان زنجان بود كه در جوانى به خدمت امير طغارچار كه در دربار ارغون بود پيوست و نيابت او يافت و بعدها از طرف غازان خان در 694 ه . ق . به مقام وزارت رسيد ولى سرانجام در اثر سعايت مخالفان نادرست خود مورد خشم غازان خان قرار گرفته دستگير و زندانى شد . خواجه عبد الحى وزير نوشيروان خان و ملك اشرف ( از ايلخانان مغول ) . خواجه علاء الدين بعد از خواجه نجيب الدين سلطان اويس مقام وزارت را به خواجه علاء الدين محول كرد . خواجه علاء الدين در اوايل ايام وزارت خود مريض شد و