حسنلو تپه‌اى در 12 كيلومترى شرقى نقده و 85 كيلومترى جنوب اروميه كه خود و اطرافش از اماكن باستانى تمدنهاى كهن ايران است . آبادى حسنلو در دامنهء آن است . اين تپهء مركزى را تپه‌هاى كوتاه‌ترى حلقه‌وار احاطه كرده است . ارتفاع تپه مركزى حدود 20 متر است ، و ارتفاع تپه‌هاى اطراف به حدود 15 متر مىرسد . قطر تپهء مركزى در قسمتهاى مختلف آن از حدود 285 متر تا 250 متر مىباشد . از قرائن و حفاريهايى كه در اين ناحيه به عمل آمده است چنين استنباط مىشود كه تپهء مركزى در بناى اصلى و قلعهء وسط شهرى بوده است ، و تپه‌هاى محيط بر آن محل جام فلز قيمتى - تپه حسنلو سكونت مردم . اول بار در سال 1313 ه . ش . و سپس در 1315 ه . ش . در اين محل كاوشهايى به عمل آمد . سپس در 1326 و 1328 ه . ش . ادارهء كل باستان‌شناسى ايران كاوشهاى علمى در آن انجام داد . سپس به وسيلهء تشكيل هيئت علمى مشترك با موزهء دانشگاه فيلادلفيا ، كاوشهاى مهمتر علمى كرد . در تابستان 1337 ه . ش . در ضمن دومين دورهء حفارى مشترك ، كاسهء طلاى بسيار مهمى داراى نقوش برجسته از آثار قوم مان مربوط به قرن 9 ق . م . كشف شد . آثار ديگر از زر و سيم و مفرغ و سفال مربوط به همان دوران و چند قرن پيشتر در كاوشهاى مذكور به دست آمده است . حسين ابن علاء الدوله 835 ه . ق . از امراى سلسلهء ايلكانى معروف به آل جلاير ، پسر علاء الدولهء ايلكانى . وى بعد از سلطان محمد ايلكانى به امارت حله نشست ( شعبان 827 ه . ق . ) ، و نسبت به شاهرخ تيمورى اظهار اطاعت و فروتنى نمود . بر قسمت عمده‌اى از عراق عرب ، بجز بغداد ، امارت كرد ، و آخر « اصفهانشاه ابن قرايوسف قراقوينلو » او را در يكى از قلاع حله محاصره نمود ، و چندى بعد او را گرفته به قتل آورد ( صفر يا ربيع الاول 835 ه . ق . ) . با قتل او سلسلهء آل جلاير به كلى منقرض شد . حسين ابن على مرورودى سردار معروف لشكر امير احمد سامانى و امير نصر دوم سامانى . وى در سال 298 ه . ق . سيستان را از محمد ابن على ابن ليث صفارى گرفت ، و در سال 300 ه . ق . نيز فتنهء خوارج سيستان را كه بر عمرو ابن يعقوب ، نوادهء عمروليث ، جمع آمده بودند ، فرو نشاند . اما خود او چندى بعد در هرات عصيان كرد ، و بر نيشابور نيز دست يافت ( 302 ه . ق . ) . حسين ابن على به آيين اسماعيليه گرويده بود ، و عصيان او در واقع بر ضد خليفهء عباسى نيز محسوب مىشد . در سال 306 ه . ق .