مسجد مسلمانان در عراق بود . بعدا اعراب دروازه‌هاى تيسفون را كندند و با انحطاط يافتن مدائن ، تيسفون نيز انحطاط يافت ، و در زمان ياقوت حموى ( 575 - 626 ه . ق . ) تيسفون به كلى خالى از سكنه بود . در قرن 19 م . در محل تيسفون ، كمى به طرف شمال ويرانه‌هاى كاخ معروف به ايوان كسرى دهكدهء محقرى در مقابل مقبرهء سلمان فارسى بنا شد ، و به نام سلمان پاك موسوم گرديد . مصالح ساختمانى از ويرانه‌هاى ايوان و مخصوصا از ضلع شمالى تالار بزرگ آن فراهم گرديد كه در 1888 م . فرو ريخت . از اواسط قرن 18 م . اطلاعات تفصيلى از طريق مسافرين اروپايى از مدائن به دست آمد ، و اولين پويش منظم به وسيلهء « هرتسفلد » صورت گرفت ، كه از 1903 تا 1911 م . پنج بار در اين ناحيه اقامت كرد . تيسفون دو محله داشت ؛ يكى شهر كهنه با مدينة العتيقه در شمال ، و ديگرى محلهء جنوبى موسوم به اسفانبر ( asfanebr ) . محلهء كهنه از دورهء اشكانيان است ، و قصر معروف به قصر الابيض ( از اواخر عهد اشكانى يا اوايل دورهء ساسانى ) در آن واقع بود ، و اين قصر را در خلافت مكتفى ( 289 - 295 ه . ق . ) ويران كردند ، و مصالح آن را براى بناى قصر التاج به بغداد بردند . محلهء جنوبى مشتمل بر ايوان كسرى بود ، و محققين بانى آن را به طور يقين شاپور اول ساسانى ( سلطنتش 241 - 272 م . ) مىدانند . خرابه‌هاى تيسفون از حدود 5 / 1 كيلومترى دهكدهء سلمان پاك شروع مىشود ، و پس از بقاياى منفرد ديوارها و كانالهايى كه شبيه به بارو است ، اولين دستهء ويرانه‌هاى محصورى كه مشاهده مىشود ويرانه‌هاى محلهء بزرگى از شهر است ، كه به طول 1600 متر كنار دجله تا مقابل سلوكيهء دورهء يونانى ممتد است ، و عرضش به طور متوسط 370 متر مىباشد ، و گرد آن را ديوارى چينه‌اى فراگرفته كه به طويبه ( tovayba ) - [ چينهء كوچك ] موسوم است . طويبه و نواحى بلافاصله مجاور آن بلا شك جزء مدينه العتيقه يعنى محلهء شمالى تيسفون بوده است . دستهء ديگرى از ويرانه‌ها در اطراف سلمان پاك و اطراف ايوان كسرى قرار دارد . ( علاوه بر مقبرهء سلمان پاك ، مقبرهء حذيقه ابن يمان به فاصلهء حدود يك كيلومترى جنوب غرب سلمان پاك واقع است ) . مركز ويرانه‌هاى دستهء مردم تالار عظيم طاق كسرى است . تيگلت پلسر اول ( Tiglath Pileser I ) پادشاه آشور ( 1100 - 1115 ق . م . ) جنگجويى بزرگ بود كه به موسيهاى شمال كماژن حمله برد و سپس به كوههاى ارمنستان تاخت و در آنجا با جنگهاى نفوذناپذير مواجه گشت و تا كنار درياچهء وان پيش راند . تيمورتاش تيمورتاش ، نامى كه بين سالهاى 1305 تا 1311 شمسى از نام تمامى رجال و سردمداران حكومت رضا شاه بر سر زبانها بود . تيمورتاش مشير و مشار شاه و به باور اكثر رجال و وابستگان حكومت و حتى مردم عادى ، مغز متفكر رضا شاه بود . شاه و تيمورتاش در تمام اين مدت لازم و ملزوم و تكميل‌كننده يكديگر بودند . تيمورتاش همهء مشخصات و مختصات رشد و ترقى سياسى را در خود جاى داده بود . مردى به غايت حرّاف و زبان‌باز كه در عين حال قدرت استتار نيّات و ماهيت واقعى خود را داشت . عبد الحسين ( معزز الملك ، سردار معظم خراسانى ، تيمورتاش ) در سال 1258 شمسى در يك