عباس قديانى
248
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
فارس را در دست گرفت و هدايايى نزد هلاكو خان ( 654 - 663 ق . ) فرستاد و اظهار اطاعت نمود و دخترش آبش خاتون را به عقد منگو تيمور درآورد . وى خواجه امير فخر الدين ابو بكر حوايجى را به وزارت خود منصور كرد اما بعد محرمانه او را كشت . محمد نيز پس از دو سال و هفت ماه درگذشت و تركان خاتون و امرا ، محمد بن سلغر بن سعد زنگى را كه در فتح بغداد از طرف ابو بكر به خدمت هلاكو شتافته و دلاوريها كرده بود به اتابكى برداشتند و تركان خاتون دختر خود را به همسرى او درآورد ، ولى وى به عيش و عشرت پرداخت و مردم را از ستم خود به ستوه آورد . به دستور تركان خاتون محمد بن سلغر پس از گذشت هشت ماه دستگير و به نزد هلاكو خان فرستاده شد ( رمضان 611 ق . ) و برادرش سلجوقشاه كه در قلعه اصطخر زندانى بود به اتابكى رسيد و با احترام زياد به شيراز آمد . وى به پاس محبت تركان خاتون با او ازدواج كرد و به شرابخوارى و خوشگذرانى روى آورد . مدتى بعد در حال مستى دستور كشتن تركان خانم را داد و غلامى او را كشت . به نوشته تاريخ وصّاف ، تركان خاتون زنى زيرك و باهوش بود و به نظم مملكت همت گماشت و آسايش و رفاه مردم را مراعات مىكرد . همچنين خزانه سىساله همسرش را به نيازمندان بخشيد . وى بقعهاى بر مزار همسرش ساخت و مدرسهاى در جنب آن بنا كرد كه به نام فرزندش عضديه نام نهاد . تركان خاتون [ دختر طفغاج خان ] ( - رمضان 487 ق . ) از زنان متنفذ ، بخشنده و خيّر . وى دختر طفغاج خان پادشاه سمرقند و همسر ملكشاه سلجوقى ( 465 - 16 شوال 485 ق . ) بود . اين بانو نفوذ فراوانى بر همسرش داشت ، و به نوشته راحة الصدور « در حكم سلطان بود و بر سلطان استيلا داشت » . به تحريك او ملكشاه ، خواجه نظام الملك ( - 12 رمضان 485 ق . ) و بهجاى وى تاج الدين ابو الغنايم ، وزير تركان خاتون را به وزارت منصوب كرد و به او لقب تاج الملك داد . علت واقعى بركنارى خواجه آن بود كه وى از وليعهدى بركيارق ( 487 - 498 ق . ) پسر ارشد ملكشاه حمايت مىكرد و حال آنكه تركان خاتون تلاش مىكرد تا فرزند خردسالش ، محمود ، جانشين پدر شود . كمتر از يك ماه پس از درگذشت نظام الملك ، ملكشاه نيز در بغداد درگذشت . تركان خاتون كوشيد تا مقتدى ( 467 - 487 ق . ) خليفه عباسى ، فرمان سلطنت را به نام محمود صادر كند اما مقتدى به اين دليل كه محمود خردسال است راضى به اين كار نمىشد . سرانجام با پافشارى تركان خاتون ، فرمان سلطنت محمود از طرف خليفه صادر شد . تركان خاتون اموال و هداياى زيادى ميان امراى ملكشاه تقسيم كرد و نظر آنان را نسبت به پادشاهى محمود جلب كرد و يكى از امرا را براى دستگيرى بركيارق به اصفهان فرستاد اما او از آن شهر گريخت و به رى رفت و در آن شهر تاج پادشاهى بر سر نهاد . در بروجرد ميان لشكر تركان خاتون و بركيارق جنگ در گرفت كه به شكست لشكر تركان خاتون انجاميد ( ذيحجه 485 ق . ) . بركيارق در تعقيب دشمن به اصفهان آمد و شهر را در محاصره كرد . تركان خاتون پانصد هزار دينار غرامت به بركيارق داد و با او صلح كرد و بركيارق نيز اصفهان را به او واگذاشت و مراجعت كرد . از آن پس به مدت دو سال گرچه محمود اسما پادشاه بود اما رسما تركان خاتون بر اصفهان حكومت مىكرد . وى همچنان مخفيانه در صدد از بين بردن بركيارق بود ، از اينرو به اسماعيل ياقوتى ، دايى بركيارق وعده ازدواج داد و او را به جنگ بر ضد بركيارق ، تحريك كرد و لشكرى نيز به كمكش