عباس قديانى
243
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
شيراز در كرانهء شرقى دشت مرودشت مىباشد كه در مأخذ يونانى به نام پرسپوليس ( Persepolis ) آمده است . آنچه مسلم است كه اين محل همان شهر موسوم به پرسپوليس است كه اسكندر مقدونى آن را تصرف كرد و قسمتى از آن را ويران نمود . تختجمشيد ، پيشانى قصر داريوش اول ساختمان پرسپوليس ظاهرا در زمان داريوش اول هخامنشى آغاز شد ، و احتمالا از زمان او پرسپوليس پايتخت پارس گرديد . معذلك ، به سبب دورافتادگى پرسپوليس ، پايتخت واقعى امپراتورى هخامنشى شوش ، بابل ، و اكباتان بود ، و به سبب همين دورافتادگى پرسپوليس بود كه يونانيان تا پيش از تصرف و تاراج اين شهر به دست اسكندر مقدونى به احوال آن آشنايى نداشتند ، و نام پرسپوليس نخست در آثار كليتارخوس ديده مىشود كه از نخستين وقايع نگاران فتوحات اسكندر بوده است . امروزه محققين متفق القولاند كه كاخهايى كه اسكندر سوزانيد همانهاست كه ويرانهء آنها به نام تختجمشيد باقى است . اما در 316 ق . م . هنوز پرسپوليس پايتخت ايالت پارس از امپراتورى مقدونى بود . پرسپوليس به تدريج انحطاط يافت ، ولى ويرانههاى آن گواه بر عظمت باستانى آن در دوران هخامنشى است . چنين به نظر مىرسد كه شهر عمدهء پارس قديم همواره در بخشى كه تختجمشيد در آن واقع است قرار داشته است . بقاياى شهر پرسپوليس مركب است از خود صفهء تختجمشيد ، و بقاياى شهر ، كه محيط بر صفه بود ، مىباشد . سطح صفه به شكل مربع مستطيلى به طول حدود 450 متر و عرض 300 متر است ، و ارتفاعش از 8 تا 18 متر تغيير مىكند ، و اين تغيير ارتفاع ناشى از وضع طبيعى كوهستانى محل است . صفه از طرف