عباس قديانى
238
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
تالبوت : - ميرزاى شيرازى تايجو سردار مغول ، از قبيلهء اويرات . وى در لشكر مغول منصب امير هزارى داشته و پسرش ، امير ارغون از جانب منگوقاآن در خراسان و ولايات غربى جيحون امارت يافت . تايمنى تايمنىها طايفهاى بودند كه در نواحى غور هرات ساكن و تعداد آنان را تا 12 هزار خانوار گفتهاند . طايفهء مزبور به دو شعبه قبچاق و درزايى منشعب مىگرديدند . تبانيان نام خاندان مشهورى در نيشابور ، از علما و فقهاى حنفى در خراسان ، كه رجال آن به فضل و تقوى شهرت داشتهاند . از قدماى اين خاندان ابو العباس تبانى در فقه متبحر و صاحبنظر بوده و ابو صالح تبانى ( 400 ه . ق . ) را سلطان محمود غزنوى به سال 385 ه . ق . از نيشابور به غزنين فرستاده است تا در آنجا امام حنيفه باشد و ابو بشر تبانى در نزد سامانيان نفوذ و حرمت تمام داشته و ابو طاهر تبانى ( متوفى 424 ه . ق . ) را سلطان محمود اكرام تمام مىكرده است ، و به عنوان فرستاده نزد قدر خان فرستاد . و امام ابو صادق تبانى از فقهاى بزرگ عصر خويش بوده و روزى صد فتوى را جواب مىنوشته است . در تاريخ بيهقى اطلاعات از احوال رجال و بزرگان اين خاندان به دست مىآيد . تبديل تاريخ تعيين تاريخ ( مثلا روز و ماه و سال يك واقعه ) كه در يك تقويم معلوم است در تقويم ديگر اين مسئله در تحقيقات تاريخى و گاهشمارى اهميت فراوان دارد ، و مثلا در قسمت عمدهاى از تاريخ اسلام و ممالك اسلامى به تبديل تقويمهاى هجرى قمرى و ميلادى نيازمنديم . طريق تقريبى اين تبديل اخير بر طبق فرمولهاى ذيل است ، كه در آنها H تاريخ هجرى قمرى و C تاريخ ميلادى مانند آن است : براى محاسبات دقيقتر بايد به جداول تطبيقى مخصوص مراجعه كرد ، كه متأسفانه دست يافتن به آنها بسيار دشوار است . نظر به اهميت تبديل دقيق تواريخ در دنبالهء اين مقاله طريقهاى كه تقى رياحى ، در رسالهء شرح تقويمهاى مختلف و مسئلهء كبيسههاى جلالى ( تهران ، 1335 ه . ق . ) آورده است ذكر مىشود ، كه نتايج را با يك و گاه با دو روز تقريب به دست مىدهد ، ولى در آن رساله راه به دست آوردن نتايج دقيق نيز به دست داده شده است . شماره ترتيب هرروز سال « رديف » آن روز خوانده مىشود . جدول اول براى تسهيل تعيين رديف روزهاى سال مفيد است ( در تقويم مسيحى ، كه كبيسه در ماه فوريه عمل مىشود ، كبيسه در رديف روز مؤثر است ) . رديف هرروز ماه مساوى است با حاصل جمع عددى كه در جدول در مقابل آن ماه نوشته شده به اضافهء عدد روز ماه ، مثلا رديف روز 4 خرداد برابر 4 + 62 يعنى 66 ، و رديف روز 21 مارس 1964 ( سال كبيسه ) مساوى 21 + 60 ، يعنى 81 است . تبديل تاريخ مسيحى ( ب . م . ) به هجرى شمسى ( ه . ش . ) و بالعكس . هردو تقويم شمسىاند ، و فقط در كبيسهها اختلاف دارند .