عباس قديانى

235

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

عراق ، از بندارى ( 586 - 643 ه . ق . ) بندارى اين كتاب را از نصرة الفتره و عصرة الفطره ، در اخبار سلاجقه و وزراى آنها ، تأليف عماد الدين محمد اصفهانى ، تلخيص كرده است و عماد الدين تاريخ خود را ظاهرا براساس كتاب تاريخ سلاجقه‌اى انوشيروان ابن خالد ، وزير سلطان محمود ابن محمد ابن ملكشاه سلجوقى ، به نام زمان الفتور و صدور به زبان فارسى نوشته و مشتمل بر تاريخ سلاجقه از اواسط زمان نظام الملك تا آخر عهد طغرل مىباشد . تاريخ ابن خلدون عنوان اصلى آن « العبر و ديوان المبتد او الخبر فى ايام العرب و العجم و البربر و من عاهد هم من السلطان الاكبر » است . كتابى تاريخى ، به عربى ، از ابن خلدون ، كه به ترتيب سنوات . از تواريخ معروف اسلامى و بعضى قسمتهاى آن از مراجع معتبر مىباشد . تمام آن اولين‌بار در 1824 ه . ق . در 7 جلد در بولاق مصر و بيروت به طبع رسيده است . مقدمهء اين كتاب ، كه مشتمل بر فلسفهء تاريخى و مطالب اجتماعى است ، خود از كتابهاى مهم اسلام مىباشد . مؤلف در 779 ه . ق . از تأليف آن فراغت يافته ، به عنوان مقدمهء ابن خلدون مكرر به طبع رسيده است . تاريخ ايلخانى تاريخى كه به وسيله غازان محمود با مبدأ اول رجب 701 ه . ق . مقرر گرديد . تاريخ بلعمى تأليف ابو على محمد بن ابو الفضل بلعمى وزير منصور بن نوح بن نصر مىباشد . اين كتاب ترجمه‌اى است از كتاب الوسل و الملوك تأليف محمد بن جرير طبرى كه به سال 352 ه . ق . انجام گرفته است . بلعمى در ترجمهء كتاب طبرى تغييراتى داده است . سلسله روايات و اسناد پياپى را كه براى خوانندهء فارسىزبان ملال‌آور است حذف كرده و به‌جاى آن از منابع و مآخذ جديدى كه غالبا به روايات پهلوى متكى بوده استفاده كرده است . بلعمى سبك سالنامه‌نويسى را مانند طبرى به كار نبرده ، بلكه وقايع را برحسب ترتيب اقوام مختلف تقسيم كرده است . تاريخ بلعمى از نمونه‌هاى بسيار قديم نثر فارسى است و ساده و طبيعى و دور از صنايع لفظى مىباشد . تاريخ بناكتى شهرت روضه اولى الالباب فى تواريخ الاكابر و الانساب ، كتابى در تاريخ عمومى عالم ، به فارسى ، از فخر بناكتى . تاريخ از خلقت آدم تا جلوس ابو سعيد خان را در بردارد ، و تأليف آن در 817 ه . ق . انجام يافته است ، و به قول مؤلف از جامع التواريخ رشيدى تلخيص گرديده ، و خود مطالبى بر آن افزوده . بر خلاف تواريخ ديگر اسلامى ، مطالب نسبتا دقيقى از احوال ملل غير مسلمان از قبيل يهود و عيسويان و هنديان و چينيها و مغول محسوب مىشود . تاريخ بيهق كتابى تاريخى ، به فارسى ، از ابو الحسن بيهقى ( 565 ه . ق . ) موضوعش تاريخ بيهق است و زندگينامهء بزرگان و انساب خانواده‌هاى مشهور كه بدانجا منسوبند ، و انساب خانواده‌هاى مشهور كه از قديم در آنجا توطن داشته‌اند و يا از جاهاى ديگر به اين ناحيه هجرت نموده ، و نيز تا اندازه‌اى از جغرافياى اين ناحيه ، در سال 563 ه . ق . تأليف شده است . نثر آن ساده و يكى از آثار بسيار خوب نثر فارسى است كه از قرن 4 ه . ق . تا قرن 8 ه . ق . در دست مىباشد . يكى از خصايص اين كتاب اين است كه مؤلف سالهاى