اسكندر را به پشت سر سپاهيان ايرانى راهنمايى كرد . سپاهيان اسكندر به سختى به قله كوه رسيدند و به قراولان پارسى برخوردند . پارسيان بىدرنگ اسلحه برگرفته و حمله بردند . بعد كه معلوم شد توسط يونانيان محصور شده‌اند و نه راه پيش دارند و نه راه پس ، آريوبرزن با 40 سوار و 500 پياده خود را بىپروا به سپاه مقدونى زد و عدهء بسيارى از دشمن را بكشت و تلفات هم داد ولى موفق گرديد كه از ميان سپاه مقدونى بگذرد ، و چون از محاصره بيرون جست خواست به كمك پايتخت بشتابد و آن را قبل از رسيدن مقدونيان اشغال كند ، ولى قشون اسكندر مانع او شده و در جنگى با ايشان كشته شد . آزاد 11 ق . از نخستين زنان مسلمان ايرانى . وى همسر شهربن باذان و دختر عموى فيروز ديلمى بود . اين دو از فرماندهان ارتش ساسانى بودند كه سرزمين يمن را طى جنگى از حبشىها بازپس گرفتند و سپس باذان از طرف خسروپرويز فرمانرواى يمن شد . يمنىها ، آنان را ابناه مىناميدند . پيامبر اسلام ( ص ) در سال هفتم هجرى نامه‌اى براى خسروپرويز ارسال داشتند و او را به اسلام دعوت كردند . وى ضمن پاره كردن نامه پيامبر ( ص ) به باذان نوشت كه ايشان را دستگير كرده و نزد وى بفرستد . باذان نيز به پيامبر ( ص ) نامه‌اى نوشت و تأكيد كرد كه هرچه زودتر ايشان به نزد خسروپرويز حركت كند . دو پيك باذان ، نامه را در مدينه تقديم كردند . حضرت پس از اطلاع از نامهء باذان فرمود : « خداوند شيرويه پسر پرويز را بر پدرش مسلط نمود و او را نابود ساخت و به زودى اسلام مملكت خسرو پرويز را تسخير خواهد كرد . شما به باذان بگوييد به اسلام ايمان آورد » . پيكها به يمن بازگشتند و آنچه شنيده بودند گفتند . چند روز بعد از ورود آنها به يمن ، فرمانى از شيرويه به باذان رسيد و در آن هلاكت خسروپرويز را اعلام و اظهار داشته بود كه متعرض پيامبر ( ص ) نشود . باذان كه پيش‌بينى پيامبر ( ص ) را درست دانست مسلمان شد و از طرف حضرت فرمانرواى يمن گرديد و ايرانيان همراه او نيز مسلمان شدند . فرزند وى به نام شهر نيز حاكم صنعا بود . پس از حجة الوداع در سال يازدهم هجرت اسود عنسى ادعاى نبوت كرد و گروهى به او گرويدند و سپس به صنعا حمله كرد و شهر بن باذان را به همراه پدرزن او به قتل رساند و به زور با آزاد همسر شهر ازدواج كرد اما الفتى ميان آن‌دو پديد نيامد . پيامبر ( ص ) پس از آگاهى از فتنه اسود ، دستور قتل او را صادر كرد . فيروز ديلمى با مباشرت و راهنمايى آزاد ، اسود را به قتل رساند و فتنه او را خاموش نمود . در تاريخ واقعه اسود اختلاف است . برخى آن را در سال يازدهم هجرت و برخى در سال دهم ذكر كرده‌اند . اما قتل اسود يك ماه پيش از رحلت پيامبر ( ص ) بود . برخى منابع ، نام آزاد را نيز مرزبان نوشته‌اند . آزاد خان آزاد بيك سليمان خيل از افغانهاى ساكن كابل بود . در سال 1150 ق . كه كابل به‌تصرف نادرشاه درآمد . او با جمعى ديگر از طوايف افغان داخل سپاه نادرشاه گرديدند ولى مدتى بعد در سال 1154 ق . به همراه نادر شاه به ايران آمد و تا نادر شاه زنده بود يكى از امرا و سركردگان او به شمار مىآمد و برحسب فرمان شاهى به خدمت امير اصلانخان قرقلوى افشار والى آذربايجان پيوست . در سال 1168 آزاد خان ، گيلان را متصرف شد ، ولى سرانجام از