عباس قديانى
161
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
سلسله هولاكو خان مغول ، پسر تولى خان و برادر كهتر منكوقاآن بود ، و چون منكوقاآن او را لقب ايلخانى داد عقاب و اخلاف او به همين عنوان مشهور شدند . بعضى از پادشاهان اين سلسله مانند آباقا خان به عيسويت تمايلى نشان دادند . اما ، در بين آنها ، كسانى مانند تكودار خان و غازان خان و الجايتو ، ظاهرا با اخلاص به اسلام گرويدند ، و غازان از جهت اهتمام و علاقهاى كه در بسط عدالت و تأمين رفاه مردم داشت ، نمونهء عادلترين سلاطين به شمار مىرفت . قلمرو ايلخانيان ، در آغاز تأسيس دولت آنها ، از سيحون تا درياى هند ، و سند تا فرات ، و حتى قسمتى از بلاد قفقاز و آسياى صغير را شامل بود . اما بعدها ، قسمتى از مشرق آن دولت به اولاد جغتاى واگذار شد ، و درعينحال ، قلمرو سلاطين و امراى فارس ضميمهء حوزهء عمل ايلخانان گشت . ايلخانان براى تسخير مصر ، در آغاز حال ، سعى بسيار كردند ، اما توفيق نيافتند . همچنين ، ايلخانان نخست سعى در نشر عيسويت كردند ، ليكن بىنتيجه ماند ؛ و از ارتباط با سلاطين اروپا نيز جهت دفع سلاطين مصر نتيجهاى حاصل نشد . پادشاهان اين سلسله عبارتند از : 1 - هولاكو خان نوهء چنگيز ( جلوس 651 ه . ق . ) . 2 - آباقا خان پسر هولاكو ( جلوس 663 ه . ق . ) . 3 - سلطان احمد تكودار پسر ( جلوس 680 ه . ق . ) . 4 - ارغون پسر آباقا ( جلوس 683 ه . ق . ) . 5 - گيخاتو خان پسر آباقا ( جلوس 690 ه . ق . ) . 6 - بايدو خان پسر طرغاى ( جلوس 694 ه . ق . ) . 7 - غازان خان پسر ارغون ( جلوس 694 ه . ق . ) . 8 - الجايتو خدابنده ارغون ( جلوس 703 ه . ق . ) . 9 - ابو سعيد پسر الجايتو ( جلوس 716 ه . ق . ) . 10 - ارگاپاون ( جلوس 736 ه . ق . ) . 11 - موسى خان پسر على ( جلوس 736 ه . ق . ) . 12 - محمد خان ( جلوس 636 ه . ق . ) . 13 - طغا تيمور خان ( جلوس 737 ه . ق . ) . 14 - ساتى بيك دختر الجايتو ( جلوس 739 ه . ق . ) .