« حزب تودهء ايران » و وزير فرهنگ در كابينهء رضا خان . اسماعيل بن احمد سامانى امير اسماعيل بن احمد در حقيقت بنيانگذار دولت سامانى است . وى بر ماوراء النهر دست يافت و پس از شكست دادن عمروليث . خراسان و سيستان را ، تا رى و قزوين به قلمرو خود بيفزود و مدتى بر گرگان و طبرستان نيز حكومت كرد و در آن ناحيه با سادات علوى زيدى درافتاد . او بر خلاف يعقوب و عمرو با خليفهء بغداد ميانهء خوش داشت و به ايشان وفادار بود و خلفاى عباسى از او و خاندان سامانى حمايت مىكردند . اسماعيل سامانى مردى دلير و جوانمرد و پرهيزكار و ديندار و خداترس بود و پس از غلبه بر دشمنان داخلى به جهاد با كفار و جنگ با تركان غير مسلمان پرداخت ، از اين جهت او را در تاريخ سالارغازيان خوانده‌اند . ابو الفضل بلعمى وزير فاضل وى بود . اسماعيل كمى پس از غلبه بر تركان در 14 صفر سال 295 ه . درگذشت . جسد او را در همان شهر بخارا كه پايتخت او بود به خاك سپردند كه هنوز بقعهء او باقى است . اسماعيل خوجانى خواجه اسماعيل خوجانى از وزيران ميرزا سلطان ابو سعيد ( دورهء تيموريان ) . اسماعيل دوم فرزند شاه طهماسب صفوى از پادشاهان بىلياقت و عياش دوره صفويه . اسماعيل سامانى ( ابو ابراهيم اسماعيل ابن احمد سامانى ) دومين امير ( 279 - 295 ه . ق . ) از امراى سلسلهء سامانى . در فرغانه به دنيا آمد . از سال 260 تا 279 ه . ق . از جانب برادرش نصر ابن احمد در بخارا امارت كرد . و بعد از وفات برادر نيز كه امارت تمام ماوراء النهر به دو رسيد ، همچنان در بخارا ماند و در سال 280 ه . ق . خليفه فرمان امارت ماوراء النهر به دو داد . در 287 با عمروليث صفارى كه به قصد مبارزه با او آمده بود روبرو شد و او را در بلخ اسير نمود . اما محمد بن زيد پادشاه طبرستان مدعى امارت خراسان شد و سردار سامانى محمد ابن هارون ، وى را شكست داد ، ولى خود عصيان كرد . و اسماعيل خود به دفع وى پرداخت و رى و قزوين را ضميمهء قلمرو خويش ساخت . هجوم تركان را كه از جانب مشرق آمده بودند در سال 291 دفع كرد . در بخارا وفات يافت و در همانجا مدفون شد . اسماعيليه فرقه‌اى است كه از نام اسماعيل يكى از پسران امام جعفر صادق ( ع ) مأخوذ است . اينان را به القاب مختلف چون باطنيه ، قرامطه ، تعليميه ، فاطميه ، سبعيه ، ملاحده ، حشيشيه ، نزاريه ، مستعلويه و سفاكين خوانده‌اند . اين جماعت تا حضرت امام جعفر صادق ( ع ) با شيعيان اثنى عشريه موافقند و پس از آن حضرت ، گروهى اسماعيل بن جعفر را كه در زمان پدر وفات كرده بود ، امام هفتم مىدانستند و به‌تدريج محمد بن اسماعيل را پيغمبر دانسته و بر اين شدند كه حق جل و علا هفت پيامبر يا « ناطق » فرستاده است . از زمان عبد الله القداح مذهب اسماعيليه به‌تدريج با ساير