ميرزا حسن حسينى فسايى
1338
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
به 300 درب خانه دارد ، بيشترش از چوب و برگ نخل ساخته ، آن را « كومه » گويند . عرض آن از خط استوا 28 درجه ، طول آن از گرىنيچ ، رصدخانه انگلستان 51 درجه و 35 دقيقه ، انحراف قبله مسلمانى آن [ ] درجه و [ ] دقيقه است . نزديك 50 فرسخ از شيراز دور افتاده است و هر ناحيه از نواحى دشتى را قصبه و كلانترنشين على حده « 1 » باشد و نسبت قصبه هر ناحيه را به كاكى و نسبت دهات هريك را به قصبه آن نويسيم تا هركس هر قصبه و هر دهى از هر ناحيهاى را بخواهد ، به آسانى بيابد و تفصيل آنها بر اين وجه است : ناحيه بردستان دشتى « 2 » : ميانه جنوب و مشرق « كاكى » است ، درازى آن از قريه « ريز » تا « نودر » از 9 فرسخ بيشتر ، پهناى آن از بندر « دير » تا قريه « آبدان » 7 فرسخ و كوه بزرگى در ميان اين ناحيه افتاده است . محدود است از جانب مشرق به نواحى گلهدار و از شمال به ناحيه « سنا » و از مغرب و جنوب به درياى فارس ، در قديم قصبه اين ناحيه قريه بردستان بود ، چند سال است كه قصبه و حاكمنشين آن بندر دير است ، 13 فرسخ از كاكى دور افتاده است و 200 درب خانه كه بيشتر آن از چوب نخل و برگ نخل است دارد : اين ناحيه مشتمل است بر 28 ده آباد : آبدان : 7 فرسخ ميانه شمال و مغرب « دير » است . بتانه : در كنار دريا ، 2 فرسخ مغربى « دير » است . بردستان : نيم فرسخ شمالى « دير » است . بندر دير : همان قصبه اين ناحيه است . بندر عالى : در كنار دريا ، فرسخى مغربى « دير » است . بيدو : 7 فرسخ شمالى « دير » است . تنگمان : 6 فرسخ و نيم ميانه شمال و مشرق « دير » است . چاه پهن : در كنار دريا ، 4 فرسخ مغربى « دير » است . جمرك : 3 فرسخ جانب شمالى « دير » است . درك : 2 فرسخ ميانه شمال و مشرق « دير » است . دروك : 5 فرسخ ميانه شمال و مغرب « دير » است . دمهگز : در كنار دريا ، 2 فرسخ و نيم ، مغربى « دير » است . دوراهك : همان « درك » است . دناجى : همان بندر عالى است . ريز : 7 فرسخ ميانه شمال و مشرق « دير » است . سرمستان : 5 فرسخ و نيم ميانه شمال و مغرب « دير » است . سهول : 4 فرسخ و نيم ، ميانه شمال و مغرب « دير » است . غرگانه : 4 فرسخ و نيم بيشتر ميانه شمال و مغرب « دير » است . فارياب : 2 فرسخ بيشتر شمالى « دير » است . گزخان : در كنار دريا ، 6 فرسخ و نيم ميانه مغرب و شمال « دير » است .
--> ( 1 ) . در متن : ( علاحده ) . ( 2 ) . آثار شهرهاى خليج فارس ، ص 255 .