ميرزا حسن حسينى فسايى

1314

فارسنامه ناصرى ( فارسى )

از بزرگان صحابه حضرت خاتم انبياء صلوات اللّه عليه و آله بود و گنبدى بر اين مزار ساخته‌اند و تاكنون زيارتگاه آن سامان است . در زبانها مشهور است كه جناب دحيه از جانب حضرت امام - حسن بن على بن ابيطالب ( ع ) حاكم نواحى داراب بود و در كتاب روضة الصفا نوشته است كه بعد از قرار مصالحه حضرت امام حسن با معاوية بن ابى سفيان ، به معاويه گفتند بايد در سالى 000 ، 50 دينار از بيت المال و خراج داراب و فسا را به حضرت امام حسن دهى تا عقد بيعت با تو محكم گردد ، معاويه قبول نمود و بعد از حصول بيعت با معاويه ، حضرت امام حسن خراج داراب و فسا را نخواست و مداخلتى در امور دارابجرد نفرمود و نگارنده فارسنامه ناصرى گويد : شايد حكومت جناب دحيه از جانب حضرت امام حسن بعد از رحلت حضرت امير المؤمنين و قبل از مصالحهء با معاويه باشد . و اين شهر داراب تا زمان استيلاى ملوك شبانكاره كه شرح حال آنها در ذيل عنوان شبانكاره بيايد آباد بود و كم‌كم در جنگهاى پى در پى ويرانه گشت ، پس به مسافت فرسخى شمالى اين شهر در نزديك كوه جنوبى ، شهرى ديگر بنا نهادند و آن را نيز شهر داراب گفتند كه اكنون قصبه اين بلوك است و نزديك به چهل فرسخ از شيراز دور افتاده است ، و خانه‌هاى آن از خشت خام و گل و چوب ساخته‌اند و شمارهء آنها نزديك [ ؟ ] درب خانه است . عرض آن از خط استوا 28 درجه و 45 دقيقه است ، طول آن از گرىنيچ ، رصدخانه انگلستان 54 درجه و 30 دقيقه است انحراف قبله مسلمانى آن از نقطه جنوب به جانب مغرب [ ] درجه و [ ] دقيقه است . و در حدود سال 1250 و اند ، آقا ميرزا محمد فسائى ، قناتى از ميانه مغرب و شمال داراب احداث نمود و آب آن را در هفته‌اى يك شبانه روز وقف بر محلات داراب فرمود و به اين وسيله در تمام خانه‌هاى اين بلاد ، درخت نارنج و ليمو و ترنج و انار و سيب فراوان است كه تمام اين قصبه باغى از مركبات به نظر مىآيد و در صحن خانه‌ها انواع گل و رياحين كاشته‌اند ؛ صد هزاران گل شكفته در او * سبزه بيدار و آب خفته در او هر گلى گونه گونه از رنگى * بوى هر گل رسيده فرسنگى و حكومت اين ناحيه را در سال 1208 ، خاقان سعيد آقا محمد شاه شهيد ، طاب ثراه به عالىجاه ، فخامت اكتناه ، مقرب الخاقان ، سلاله سادات ، ميرزا جانى شيرازى مشهور به فسائى ، عم حقيقى نگارنده اين فارسنامه عنايت فرمود و بعد از وفات او به خلف الصدقش ميرزا هادى منتقل گرديد و مادام زندگانى نايب و ضابط بر او مىگماشت و بعد از او به ولد ارجمندش آقا ميرزا محمد مشهور به فسائى عنايت گرديد و تا سال 1268 در تصرف او باقى بود و در سال 1270 و اند حكومت نواحى داراب و ايلات خمسه فارس كه شرح حال آنها در ذيل عنوان ايلات بيايد به ميرزا على محمد خان قوام الملك عنايت گرديد و آن جناب در نزديكى جانب شمالى شهر داراب قلعه‌اى ساخته و چندين برج و باروئى محكم بر آن كشيده و داخل آن را به ايوان و تالار و ديوانخانه و اندرون پرداخته ، به باغچه‌هاى پر درخت و گلهاى رنگين زينت داده است و در سال 1281 به انجام رسيد و در ناحيه فسا رود داراب ، احداث قناتى نمود و قلعه‌اى براى آن بنا نموده آن را « فيض آباد » گفتند و بعد از وفات او حكومت داراب به ارث و استحقاق به خلف الصدقش محمد رضا خان قوام الملك منتقل گرديد و تاكنون به حكومت آن باقى است و در سال 1301 احداث قناتى نزديك شهر داراب جانب شمالى فرموده نام آن را « خيرآباد »