ميرزا حسن حسينى فسايى
1278
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
بغداد و حجاز و مسقط و بحرين ، تنومندتر و بارآورتر است ، شايد خرماى يك درخت نخل قصبهء جهرم به صد و هشتاد من به وزن يك من 720 مثقال شود و عموم نخلهاى بلدهء جهرم « شاهانى » است كه لطافت و شيرينى آن بهتر از همه خرماهاى روى زمين باشد ، شيرينى آن از سنخ شيرينى شكر و قند است نه چون شيرينى عسل و دوشاب انگورى و اين خرما چنان روشن است كه هسته آن از ميانش نمايان است و در باغهاى جهرم به جاى درخت چنار و سفيددار ، درخت شاه گز نشانند كه چون درخت سفيددار دراز و مانند درخت چنار تنومند و چوبش جوهردار باشد . و قصبه اين بلوك را نيز جهرم گويند به مسافت سى فرسخ از شيراز دور افتاده ، عرض آن از خط استوا 28 درجه و 32 دقيقه ، طول آن از گرىنيچ رصدخانه انگلستان 53 درجه و 34 دقيقه است و انحراف قبله مسلمانى آن از نقطه جنوب به جانب مغرب [ ] درجه و [ ] دقيقه است . شماره خانههاى بلده جهرم 4180 درب خانه است از خشت خام و چوب . هواى اين بلده سالم و سازگار و در ميان هر خانه از يك درخت نخل تا بيست و در ميانه گذرهاى محلات آن باغچههاى نخلى است از چهل درخت تا دويست درخت نخل و در ميانه نخلها ، زراعت كنند و گويا بلده جهرم باغى است پر از درخت نخل يا نخلستانى است پر از خانه و در بلده جهرم آب جارى نباشد و گذران مردم و نخلستان بلده ، از آب چاه شيرين گواراست كه در هر خانه چاهى و در هر باغچه گاوچاهى است . و محلات بلدهء جهرم « 1 » بر اين وجه است : محله اسفريز « 2 » ، دشت آب ، سنان ، صحرا ، گازران كلوان در سال 1250 و اند حاجى محمد حسن خان حاكم جهرم از چينهء گل حصارى گرداگرد اين شش محله كشيد و چندين برج و دروازه بر آن گذاشت و 4 محله ديگر جهرم كه همه را محله نوشتان گويند خارج نموده ، بىحصار گذاشت و چهار محله نوشتان بر اين وجه است : محله جبهزر ، محله على پهلوان ، محله كوشكك ، محله مصلى : شاعر دانشور ، حكيم قاآنى قصيدهء تاريخيه براى اين حصار فرموده است « 3 » : در دور داراى زمين ، در عهد خاقان زمان * كشورگشاى راستين ، كيهان خداى راستان غازى محمد شاه يل ، عين دول عون ملل * غيث و عطا ، غوث امل ، ماه زمين ، شاه زمان خان جهان حاجى حسن ، صدر زمين ، بدر زمن * بختش جوان ، رايش كهن عزمش سبك حزمش گران در جهرم از راى رزين افكند حصنى بس حصين * با رفعتش گردون زمين ، در ساحتش گيتى نهان
--> ( 1 ) . درباره محلات جهرم رجوع شود به كتاب ( شهرستان جهرم ، ص 20 ) . در كتاب شهرستان جهرم ، ص 23 ، از 11 محله براى جهرم نام برده شده است . ( 2 ) . Asferiz . ( 3 ) . ر ك : ديوان قاآنى ، ص 646 ، چاپ امير كبير .