طولش برابر يا بيشتر و از اين هشت قسم بيشتر نباشد براى آنكه قسم نهم آن است كه در عرض و طول با مكه برابر بود و اين بلد همان مكه معظمه خواهد بود و براى سهولت تخيل گوئيم نسبت عرض مكه با بلدى از سه قسم بيش نباشد : برابر و بيشتر و كمتر و همچنين نسبت طول مكه با آن بلد . چون سه قسم عرض را ضرب در سه قسم طول كنند نه قسم حاصل شود كه يكى را صورت خارجى نباشد پس به فرض اول مانند شهر شيراز حفت بالنصر و الافراز كه عرض آن از خط استوا 29 درجه و 36 دقيقه و طول آن از گرىنيچ 52 درجه و 43 دقيقه و چون زيادتى عرض شيراز بر عرض مكه معظمه 8 درجه است ، پس از نقطه مغرب دايره هنديه به جانب جنوب 8 درجه را شمرده ، بهرجا كه رسد نشان گذاريم و از نقطه مشرق آن دايره به جانب جنوب به همان شماره به هرجا كه رسد نشان گذاريم پس نشان مغربى را به نشان مشرقى به خط راستى وصل كنيم و چون زيادتى طول شيراز بر طول مكه معظمه 12 درجه و 28 دقيقه است پس از نقطه جنوب به جانب مغرب 12 درجه و 28 دقيقه شمرده به هرجا كه رسد نشان كنيم پس از نقطه شمال به جانب مغرب باز 12 درجه و 28 دقيقه شمرده نشان كنيم و اين دو نشان را به خطى راست وصل كنيم و خط مشرقى و مغربى و خط جنوبى و شمالى را در يك نقطه تقاطع كند ، پس از مركز دايره هنديه خطى راست به موضع تقاطع كشيده تا به كنارهء دايره منتهى گردد و اين خط ، خط سمت مكه معظمه باشد براى آنكه اين دايره هنديه به منزله افق شيراز است و خط مشرق و مغرب آن به منزله فصل مشترك ميان افق و دايره اول السموات و خط و اصل ميان دو نشان مشرقى و مغربى به منزله فصل مشترك ميان دايره افق و دايره صغيره موازيه با اول السموات كه دورى اين صغيره از اول السموات به قدر تفاوت ما بين عرض مكه معظمه و عرض شيراز است و خط شمال و جنوب در اين دايره به منزلهء فصل مشترك ميان افق و دايرهء نصف النهار است و خط و اصل ميانه دو نشان شمالى و جنوبى به منزله فصل مشترك ميان افق و دايره صغيره موازيه با نصف‌النهار كه دورى اين صغيره از نصف‌النهار به قدر تفاوت ميانه طول مكه معظمه و طول شيراز است و درجات قوسى كه از دايره افق ميانه نقطه جنوب و خط سمت مكه افتد انحراف قبله شيراز باشد از نقطه جنوب 56 درجه و 46 دقيقه « 1 » و اگر عرض و طول بلد ، كمتر از عرض و طول مكه معظمه باشد ، معلوم است كه سمت قبله آن شمالى و مشرقى بود مانند آنكه عرض آن بلد 11 درجه و 36 دقيقه باشد و طول آن 30 درجه و 45 دقيقه باشد پس ميان عرض و طول هريك 10 درجه است پس از نقطه مشرق به جانب شمال 10 درجه شمرده ، به هرجا رسد نشان كنيم پس از نقطه مغرب به جانب شمال 10 درجه شمرده به هرجا رسيد نشان كنيم و ميان آن دو نشان را خطى راست بركشيم ، پس از نقطه شمال به جانب مشرق 10 درجه شمرده نشان كنيم و همچنين از نقطه جنوب به جانب مشرق ، پس ميان اين دو نشان را به خطى راست وصل كنيم و لامحاله اين دو خط راست تقاطع كنند پس از مركز دايره ، خطى به موضع تقاطع كشيده تا به كناره رسد و اين خط ، خط سمت مكه معظمه باشد و باقى اقسام هشتگانه ، بر اين دو فرض قياس توانيم نمود . اما بيان اقاليم : بر اين وجه است كه گوئيم اهل علم ، آبادى روى زمين را از روزگارهاى پيش به هفت بهر كرده هر بهرى را اقليمى گفته‌اند و اقليم را از قلم گرفته به معنى جدا كردن

--> ( 1 ) . در نقشه مربوط به اين قسمت در متن 64 دقيقه نوشته شده است كه غلط است .