شيراز به بندر بوشهر رفته ، خانه و كاروانسرائى ساخته ، رحل اقامت انداخته ، مشغول تجارت گشته ، محسود اقران گرديد و بعد از چندين سال طايفه جواسم كه قومى از اعرابند بر بندر بوشهر هجوم آورده ، خسارت زياد رسانيدند و حاجى محسن تاجر از بوشهر به شيراز آمده ، در سال 1225 وفات يافت و او را دو نفر پسر بود : اول آنهاست : خلاصه اعيان و زبده اقران حاجى عبد الحسين تاجر و پسر ديگرش سلاله دودمان نجابت و نقاوت خاندان اصالت : حاجى محمد خليل در سال 1218 ، در بندر بوشهر متولد شده‌اند ، پس به شيراز آمده ، تحصيل كمالات نموده ، حاجى محمد خليل خط نسخ تعليق را به پايه اعلى رسانيد و حاجى عبد الحسين خط شكسته را خوب نوشت و از مراتب علميه بهره‌مند گرديد و اين دو برادر بساط تجارت را از اقصى بلاد هندوستان تا انتهاى فرنگستان پهن نمودند و سفرهء بخشش گسترده ، جماعتى را غريق احسان خود داشتند وصيت تجارت آنها به اطراف معموره رسيد و چندين باغ و قريه و مزارع را مالك شدند و حاجى محمد خليل در سال 1275 در شيراز وفات يافت و حاجى عبد الحسين در سال 1286 به رحمت ايزدى پيوست و از حاجى - ميرزا عبد الحسين ، پنج نفر پسر نواده بازمانده است : ميرزا هدايت اللّه و ميرزا محمد رضا و ميرزا ابو الفتح پسران ميرزا ابراهيم تاجر و زبدة الاقران آقا محمد صادق و آقا على خلفان صدق مرحوم حاجى محمود تاجر كه سالها در بندر بوشهر ، رحل تجارت انداخته بود ، و در سال 98 [ 12 ] به رحمت ايزدى پيوست و تمامت آنها در اوائل سن تميز و رشدند و پسرهاى حاجى محمد خليل شش نفر است : اول آنها عمدة الاعيان ميرزا محمد حسن است ، چون متاع تجارت را كاسد ديد ، سرمايه خود را داده املاكى را در بيضا خريد و از منافع آنها به معيشتى كه از حوصله تجارت بيرون است ، گذران كند و سرمايه به ولد سعادتمند خود ميرزا خليل مشهور به ميرزا آقا كه در اول سن تميز و رشد است داده ، او را به شغل تجارت گذاشته است . پسر دويم و سيم حاجى محمد خليل است : زبدة الاقرانان حاجى محمد جواد و حاجى - محمد حسين اول آنها در كشمير به معامله شال كشميرى مشغول است و حاجى محمد حسين در بغداد و اماكن مشرفه به تجارت و زيارت اقدام دارد ، پسر چهارم و پنجم و ششم حاجى محمد خليل است : عمدة الاعيانان و قدوة الاقرانان حاجى ميرزا ابو القاسم و حاجى ميرزا زين العابدين و حاجى ميرزا محمد تقى همه مشغول تجارت و داد و ستدند و حاجى ميرزا ابو القاسم چندين سال در بندر هنگانك چين « 1 » ، رحل اقامت افكنده و باعث رواج معامله و تجارت ترياك ايرانى گرديد و عمارتى مخصوص براى فروش ترياك در آن بندر ساخته ، به جفيس ترياكى مشهور شده و نزديك به سه سال است از چين عود به شيراز نموده ، مشغول تجارت ترياك است و پسران مرحوم حاجى محمد خليل تاجر بعد از وفات والد ماجد خود از اموال مختلفه او در نيم فرسخ كمتر مشرقى بندر بوشهر ، كاروانسراى وسيعى از گچ و سنگ ساخته ، در چهار جانب آن ، عمارات لايقه بپرداخته ، كاروانان را از آفتاب تابستان و باران زمستان آسوده داشته‌اند و قبل از بناى اين كاروانسرا آنچه اشتر و استر و الاغ بارگير از جوانب وارد بوشهر مىگرديد در تابستان از

--> ( 1 ) . بندر هنگ‌كنگ .