شهر تفليس شدند و در آن منتها [ ى ] لوازم تشريفات ملوكانه را به عمل آوردند و روز هفتم « 1 » از تفليس عازم شهر باكوبه شدند و روز هشتم « 2 » تشريف‌فرماى گنجه شدند و روز يازدهم « 3 » به شهر باكوبه رسيدند و روز چهاردهم ماه رجب اين سال [ 1290 ] : شرف نزول به بندر انزلى فرمودند و عموم اهالى ممالك محروسه ايران از سلامتى و معاودت اعليحضرت اقدس شاهنشاهى قرين مسرت و ابتهاج شدند و در همين روز جناب حاجى ميرزا حسين خان صدر اعظم ، صدارت عظمى را استعفا نموده ، خواهشمند ايالت مملكت گيلان گشته ، در شهر رشت رحل اقامت انداخت و روز سلخ ماه اين رجب « 4 » ، موكب اعلاى همايونى ، شهر طهران را به فر قدوم ميمنت لزوم ، مزين فرمودند و ايالتهاى نواحى فارس در اين سنه تخاقوىئيل مانند سنه پيچين‌ئيل بحالها باقى بود . و هم در اين سال [ 1290 ] : جناب ميرزا فتح على خان شيرازى صاحبديوان ، وزير مملكت آذربايجان را به منصب جليل وزير نظامى مفتخر و سرافراز نمودند و جناب ميرزا عبد الوهاب خان شيرازى نصير الدوله ، به منصب وزارت تجارت ممالك محروسه برقرار گرديد . و چون شهر محرم سال 1291 دررسيد ، اعليحضرت شاهنشاهى ، خلد اللّه ملكه ، به رسم سالهاى گذشته مشغول تعزيه‌دارى خامس آل عبا گشته ، ايام عاشورا را گذرانيدند . و عيد نوروز سنه ايت‌ئيل خيريت دليل در [ دوم ] ماه صفر اتفاق افتاد « 5 » و جشن نوروزى و سلام خاص و عام در حضور باهر النور همايونى ، منعقد شده به احسن وجوه به انجام رسيد و در اوايل اين سنه ، حضرت اسعد اشرف و الا ، شاهنشاه‌زاده اعظم ظل السلطان مسعود ميرزا ، ادام اللّه بقاه و جناب حاجى ظهير الدوله محمد ناصر خان قاجار دولو وزير مملكت فارس از شيراز به دار الخلافه طهران رفتند و ايالت آن مملكت به نواب اشرف و الا ، حسام السلطنه ، سلطان مراد ميرزا ، عنايت گشته ، در روز هفدهم ربيع اول اين سال « 6 » ، وارد شيراز گرديده ، وزارت تامه را در كف كفايت ميرزا ابو الحسن خان مشير الملك شيرازى واگذار فرمود و حكومت كوه‌گيلويه و بهبهان را به محمد تقى خان كه والدهء او خواهرزادهء نواب معظم اليه بود ، داده ، او را روانه بهبهان نموده ، بعد از ورود چند روزى نگذشته ، محمد على پسر آقا ابو الحسن كلانتر سابق بهبهان ، ميرزا طاهر خان پسر ميرزا منصور خان والى سابق بهبهان را در وقتى كه از حوالى خانه او عبور مىنمود ، از پس حصار به گلوله تفنگ بكشت و چون محمد تقى خان از عهدهء مؤاخذه برنيامد ، وهن و خلل كلى در كار حكومت بروز نمود و مردمان ديگر به هواى خودسرى افتادند و حسين خان بويراحمدى صاحب قلعه « آرو » هشت فرسخ مشرقى بهبهان از اطاعت خارج گرديد و محمد تقى خان با يك ارابه توپ و چهارصد نفر سرباز قلعه « آرو » را محاصره نمود و روز ديگر جمعى تفنگچى از قلعه درآمده ، اردوى حكومتى را پراكنده نمودند و چون محمد تقى خان با

--> ( 1 ) . سفر فرنگستان ، ص 200 ، در سفرنامه ( بادكوبه ) . ( 2 ) . سفر فرنگستان ، ص 201 . ( 3 ) . سفر فرنگستان ، ص 205 ، و ر ك : خاطرات سياسى امين الدوله ، ص 40 . ( 4 ) . برابر با 23 سپتامبر 1873 . ( 5 ) . برابر با 21 مارس 1874 . در متن ، روز ماه داده نشده است . ( 6 ) . برابر با 4 مه 1874 .