ميرزا حسن حسينى فسايى
802
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
آن واقعه را در مدت دو شبانه روز به شهر لار كه سى فرسخ مسافت است ، خدمت نواب و الا ، مؤيد الدوله رسانيدند و بعد از دو روز از اين جنگ ، مقرب الخاقان لطف على خان « 1 » و فوج سرباز قشقائى در بندر ، به فوج گلپايگانى پيوستند و شش شبانه روز در كنار خندق بندر ، جنگ پيوسته بود ، روز هفتم به بخت بلند اعليحضرت شاهنشاهى تمامت سپاه ظفرپناه ، اتفاق بر تسخير كرده ، شيپور و طبل را بفراختند ، در اول مرتبه فوج گلپايگانى از جانب دروازهء مغربى بندر هجوم نموده ، چند برج را به قهر و غلبه از اعراب گرفتند و فوج قشقائى از ديگر جانب به ازدحام تمام ، يورش انداخته ، چند برج ديگر را تصرف نمودند ، پس تمامى برجها ، در تصرف سپاه شاهى درآمد ، پس دروازهها را گشوده ، تمامى سپاه وارد بندر گشته ، به قتل و غارت پرداختند و شيخ عبد الرحمن و شيخ سعيد و بازماندگان اعراب بر كشتى نشسته به جزيره قشم رسيده ، آرميدند و بندر عباس در تصرف سپاه منصور درآمد و بعد از اين فتح چون كشتى تجارتى ايرانى از مسقط عبور مىنمود ، صيد سوينى آن را نگاه مىداشت و چون خبر اين فتح به دار الخلافه طهران رسيد ، امناى دولت در برابر اين خدمت ، يك قطعه نشان تمثال همايون ، مكلل به الماس به نواب و الا مؤيد الدوله مرحمت نمودند « 2 » و براى هريك از سركردههاى سپاه ظفرپناه ، به اندازه رتبه ، خلعت و نشان انفاذ داشتند و چون هوا رو به گرمى نمود و آن نواحى منتظم گرديد ، نواب و الا ، حكومت بندرعباس [ را ] به عباس خان ، خالوزادهء خود بداد و دويست نفر سرباز و هزار تفنگچى لارى و دو ارابه توپ و قورخانه در بندر عباس گذاشته ، در شانزدهم ماه شعبان اين سال [ 1271 ] « 3 » : عود به شيراز فرمود و مصطفى خان بستكى « 4 » را كه مأخوذ داشته بودند ، به شيراز آورد و چون در زمان غيبت نواب و الا مؤيد الدوله ، نواب اميرزاده عبد الباقى ميرزا ، نايب الحكومه در محافظت شهر شيراز و امنيت طرق و شوارع ، مساعى جميله به عمل آورده بود ، مورد عنايت شاهانه گشته ، مخلع گرديد . و بعد از ورود نواب و الا مؤيد الدوله ، به شيراز ، شروع در آبادى كوچهها و بقاع و تعمير مساجد فرموده ، در ظرف سه چهار ماه ، خرابى شيراز كه از صدمهء زلزلههاى پىدرپى بود ، صورت آبادى پذيرفت . « 5 » و آقا ميرزا محمد فسائى در آخر [ ا ] ين سنه بارسئيل ، از كارگزاران نواب معزى اليه ، وحشت نموده ، از فارس به دار الخلافه طهران رفته ، در حضرت امامزاده شاهزاده عبد العظيم ( ع ) توقف نمود و بعد از يك سال و نيم عود به شيراز فرمود و در زمان غيبت آقا ميرزا محمد ، حكومت بلوك فسا در قبضه اختيار جناب مستطاب علامى ، مجتهد الزمانى ميرزا ابو الحسن خان ، برادر آقا ميرزا محمد ، درآمد و اين جناب نواحى فسا را قسمت نموده ، هر ناحيتى را به رئيس اربابداران آن ناحيه واگذاشت و چون صيد سعيد خان امام مسقط ، سالها بود كه حكومت نواحى مسقط را به ولد ارشد خود صيد سوينى واگذاشته ، خود در نواحى سواحل افريقا كه تازه تصاحب نموده بود ، توقف
--> ( 1 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 576 . ( 2 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 87 ، روضة الصفا ، ج 10 ، ص 577 . ( 3 ) . برابر با 4 مه 1855 . ( 4 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 577 . ( 5 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 577 .