وارد گشت و شهر را تصرف نمودند و از بامداد تا شش ساعت ، پنجهزار « 1 » نفر را كشتند و هرچه را ديدند بردند ، زنان را از حلى « 2 » و حلل عارى داشتند و ننگ ناموسى را بر احدى نگذاشتند و ضريح مبارك را درهم شكستند و قنديلهاى زر و سيم و جواهر رنگين كه سالهاى دراز از هر كشورى بدانجا حمل داده ، خزانه نموده بودند به غارت بردند و پس از شش ساعت از شهر بيرون شده ، اشياء منهوبه را بر شتران راهوار بسته ، به جانب درعيه رفتند . و هم در اواخر اين سال : [ 1216 ] رأى عالم‌آراى شاهنشاهى ، براى مسافرت مملكت خراسان در نوبت سيم قرار گرفت و فرمان احضار سپاه ظفرپناه اطراف بلاد صادر گشت و بعد از اندك‌مدتى ، حاضر ركاب شدند . « 3 » و در هفدهم ماه محرم سال 1217 « 4 » : موكب و الا به صوب خراسان نهضت نمود و روز نهم ماه ربيع اول اين سال : [ 1217 ] « 5 » خارج مشهد مقدس را لشكرگاه فرمود و شهر را محاصره نمود « 6 » و در اندك وقتى بلاى قحط بر محصورين نازل گشت و چون زمان محاصره به ماهى رسيد اهالى شهر در خانهء جناب ميرزا مهدى مجتهد « 7 » ، انجمنى نموده ، آن جناب را براى شفاعت روانهء اردوى اعلى داشتند و بعد از ورود به محفل شاهى چنين وانمود كه اهالى شهر را با استيلاى نادر ميرزا اختيارى نيست و اگر سپاه ظفرپناه شهر را به قهر و غلبه گشايند ، چندين هزار نفر مسلمان از مجاور و مسافر در معرض هلاك خواهند بود و البته با رأى معدلت‌آراى شاهى سازگار نخواهد شد و تمامى اعيان شهر تعهد دارند كه اگر حضرت شاهنشاه عدالت اكتناه به صوب دار الخلافه نهضت فرمايد و تسخير شهر را به وقت ديگر اندازد و اميرى با تدبير در اين حدود گذارد ، به اقتضاى وقت اهالى شهر نادر ميرزا را بىاختيار و شهر را به آن امير تسليم كنند و امرا و خوانين خراسان تصديق بر مراتب نمودند و حضرت شهريار جم‌اقتدار به احترام روضه مباركه رضويه و رحم بر امت حضرت خير البريه ( ص ) جناب ميرزا مهدى را با نيل مقصود روانه فرمود و نواب شاهزاده محمد ولى ميرزا را والى خراسان و حسين خان قاجار قزوينى را سردار نمود و موكب و الا از خارج شهر مشهد مقدس نهضت فرمود . و در اوائل ماه جمادى اول اين سال [ 1217 ] : وارد طهران گرديد . و در اين سال [ 1217 ] : برحسب وصيت حضرت شاه شهيد طاب‌ثراه ، صبيه مرضيه امير نامدار ميرزا محمد خان دولوى قاجار را به عقد ازدواج شاهزادهء آزاده ، نواب مستطاب و الا وليعهد دولت و نايب سلطنت ، عباس ميرزا درآوردند « 8 » و فرامين به احضار نواب شاهزاده حسين قلى ميرزا فرمانفرما و ساير شاهزادگان و اعيان ممالك ايران شرف صدور يافت و به اندك

--> ( 1 ) . در روضة الصفا ، ج 9 ، ص 382 : ( به شش ساعت هفتهزار عالم فاضل و مرشد كامل از علماى محققين و فضلاى صاحب يقين به قتل درآوردند ) . عدد متن منقول از ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 68 است . ( 2 ) . زيورها و پيرايه‌ها . ( 3 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 69 : به اهتمام قائممقامى . ( 4 ) . برابر با 20 مه 1802 . ( 5 ) . برابر با 10 ژوئيه 1802 . در ترجمهء انگليسى فارسنامه ، ص 103 ترجمه ، اين تاريخ 8 ربيع اول ذكر شده است . ( 6 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 120 ، به اهتمام بهبودى . ( 7 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 121 . ( 8 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 122 ، بهبودى .