در تاريخ سرجان ملكم انگليسى « 1 » نوشته است « 2 » كه : « ما مجبوريم به احترام كردن چنين علو - همتى كه از نادر شاه ظاهر گرديد ، براى آنكه در همان وقتى كه به مطلوبى به اين بزرگى رسيد ، همت بر ترك آن گماشته ، به كلى قطع نظر از آن كرد و يكباره چشم از مملكتى بدين وسعت و سلطنتى به اين عظمت و مكنت ، پوشيد و كارى هم كه فايدهء آن به خودش راجع شود ، ننمود ، مگر نيكنامى . كه از مردانگى [ كه ] او در حق محمد شاه نمود نه اين بود كه هيچ ملك هندوستان را صاحب نشد ، ليكن ممالكى را متصرف گرديد [ كه ] در ازمنهء سابقه ، همه متعلق به دولت ايران بود و در عهدنامه كه در آن اوقات نوشته شده ، ممالكى كه در اين طرف آب سند است به ايران واگذار شد . القصه ايام اقامت نادر شاه در دهلى مشهور به شاه جهان‌آباد ، پنجاه و هشت روز بود « 3 » و در روز آخر ، فرامين به اطراف ممالك هندوستان فرستاد به اين مضمون كه من و محمد شاه ، يك روحيم در دو بدن ، اگر خداى نخواسته خبر طغيان شما به ما رسد ، نام شما را از صفحه روزگار محو خواهيم كرد و روزى از قمر الدين خان وزير محمد شاه پرسيد « 4 » ، چند نفر زن در خانه دارى ؟ در جواب گفت هشتصد و پنجاه ، نادر شاه روى به امراى ايران كرده فرمود صد و پنجاه نفر زن ديگر از اسرا به خانه وزير بفرستند تا منصب مين‌باشى داشته باشد . و مقدار غنيمتى را كه نادر شاه از هندوستان برد ، بر وجه اختلاف گفته‌اند كه از هفتاد - ميليون استرلينگ كه هر يكى مساوى با چهار كرور تومان است ، نقد و جنس بود ، از همهء تخمينى كه كمتر گفته‌اند از سى ميليون بيشتر است « 5 » . در روز هفتم ماه صفر سال 1152 : موكب و الا ، از شاه جهان‌آباد به قصد افغانستان نهضت نمود « 6 » و در عرض راه ، به عرض نادر شاه رسانيدند كه چندين دانه جواهر شاهى را لشكريان پنهان كرده‌اند « 7 » حكم فرمود تا اسباب تمام سپاه را جستجو كرده ، دربار هر كسى جواهرى را يافتند ، جزء خزانه نمودند و لشكريان جز اطاعت چاره‌اى نداشتند و اين دليلى است قوى بر كمال نظم و نسقى كه در سپاه او بود و بزرگان ايران ، اين معامله را حمل بر تدبير نادر شاه كرده ، گفته‌اند كه نادر شاه مىدانست سگ سير به شكار و لشكر مال‌دار به كارزار نمىرود . و موكب و الا از راه پيشاور و جلال‌آباد ، در غره رمضان وارد دار الملك كابل گرديد « 8 » و بزرگان آن نواحى و اعيان افاغنه به حضور مبارك آمده ، مورد عنايت شدند و به همه جهت از ولايات جانب غربى آب‌اتك كه به دولت نادرى اختصاص داشت ، چهل هزار نفر از طوايف افغان پيشاور و كابل و طايفه هزاره و باقى ايلات كوه‌نشين ، در سلك ملازمت منعقد گشته با جواهر خانه و

--> ( 1 ) . در متن : ( انگليس ) . ( 2 ) . ر ك : تاريخ ايران ، ملكم ، ص 37 . ( 3 ) . ر ك : تاريخ ايران ، ملكم ، ج 2 ، ص 31 ، در تاريخ جهانگشاى نادرى ، ص 335 : مدت اقامت نادر 57 روز است . ( 4 ) . ر ك : تاريخ ايران ، ملكم ، ج 2 ، ص 31 . ( 5 ) . ر ك : تاريخ ايران ، ملكم ، ج 2 ، ص 31 . ( 6 ) . ر ك : جهانگشاى نادرى ، ص 335 . ( 7 ) . ر ك : تاريخ ايران ، ملكم ، ج 2 ، ص 31 . ( 8 ) . ر ك : جهانگشاى نادرى ، ص 338 .