ميرزا حسن حسينى فسايى
225
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
الدوله را از حيلهء بصر عارى كردند و ابو على از بغداد به بصره آمده بر كشتى نشسته در هفت - فرسخى شهر ارجان از كشتى بيرون آمده وارد شهر ارجان گرديد و از ارجان عازم شيراز گرديد و مستحفظين قلعه پهندژ ، صمصام الدوله را از حبس نجات داده بودند [ و او ] به سيراف رفته توقف نمود . [ وقايع فارس در روزگار صمصام الدوله ] بعد از ورود ابو على به شيراز ، ميانه لشكريان جنگ شد و خواستند ابو على را گرفته به صمصام الدوله سپارند ، دوستان ابو على فائق آمده ، ابو على با اتباعش از شيراز به قصبه فسا برفت و آنچه توانست از مال رعيت برگرفت و به ارجان بازگشت و بهاء الدوله از بغداد به استمالت ابو على نامهها نوشت تا آنكه ابو على از ارجان قاصد عراق گشت و در شهر واسط خدمت بهاء الدوله رسيد بعد از سه چهار روز ابو على را گرفته به قتلش فرمان داد و صمصام الدوله [ را ] در فارس متمكن كردند و بهاء الدوله از بغداد قصد تسخير فارس كرده از اهواز بگذشت و به شهر ارجان رسيد . آنچه توانست از اموال اهلش بگرفت و سپاهى فراوان روانه شيراز داشت و چون به شهر نوبندگان رسيدند جماعتى از لشكريان صمصام الدوله كه در نوبندگان توقف داشتند با آنها جنگ كرده ، فتح از جانب صمصام الدوله بود و جماعت بهاء الدوله از نوبندگان عود به ارجان نمودند و صمصام الدوله از بهاء الدوله طلب التيام كرده قرار دادند كه از ارجان روى به مشرق با صمصام الدوله باشد و از اهواز تا عراق ملك بهاء الدوله و بر اين قرار سوگند ياد نمودند « 1 » . و در سال 381 : بهاء الدوله از طايع للّه خليفه برگشت و او را گرفته حبس نمود و بجاى او ابو العباس احمد بن اسحق بن مقتدر باللّه را بر اريكه خلافت نشانيدند و او را القادر باللّه گفتند « 2 » . و در سال 385 : صمصام الدوله حكم كرد تا آنچه ترك در فارس است همه را كشتند و باقىماندگان از طرف كرمان به جانب سند گريختند « 3 » . و در سال 388 : جماعتى از لشكريان كه از صمصام الدوله وحشت داشتند « 4 » ابو القاسم و ابو نصر پسران عز الدوله بختيار كه در قلعه پهندژ محبوس بودند از قلعه به زير آوردند « 5 » ، پس صمصام الدوله از جماعت گريخته به قريهء دودمان « 6 » حومهء شيراز رسيد و ابو نصر بن بختيار وارد شيراز گشت پس رئيس طاهر « 7 » دودمانى ، صمصام الدوله را گرفته به ابى نصر سپرد [ و ] ابو نصر او را بكشت و صمصام الدوله نه سال امارت فارس را داشت « 8 » و از عمرش سى و پنج سال گذشته بود و
--> ( 1 ) . ر ك : روضة الصفا ، جلد چهارم ، ص 163 . و كامل ، ج 7 ، ص 139 . ( 2 ) . ر ك : كامل ، ج 7 ، ص 147 . در تاريخ گزيده آمده است كه : ( خليفه القادر باللّه او را شهنشاه قوام الدين ) لقب داد . ( ص 423 ) و ر ك : روضة الصفا ، ج 4 ، ص 164 . ( 3 ) . ر ك : كامل ، ج 7 ، ص 170 . ( 4 ) . در متن : ( داشتاند ) . ( 5 ) . ر ك : كامل ، ج 7 ، ص 192 . در روضة الصفا آمده است كه صمصام الدوله دو تن از اولاد بختيار را كشت و چهار تن را محبوس ساخت . ( ج 4 ، ص 163 ) ( 6 ) . ( دودمان . . . از آباديهاى شاپورخوره است ر ك : فارسنامه ، ابن بلخى ، ص 143 . ر ك : كامل ، ج 7 ، ص 193 . در روضة الصفا آمده است كه دودمان در دو فرسنگى شيراز است . ( ر ك : ج 4 ، ص 164 ) . ( 7 ) . در متن ( ظاهر ) ولى با توجه به كامل ، ج 7 ، ص 193 ، و روضة الصفا ، ج 4 ، ص 164 ، تصحيح شد . ( 8 ) . در روضة الصفا آمده است كه : مدت حكومت او در فارس نه سال و هشت ماه بود . ( ج 4 ، ص 164 ) .