مردى از بنى اسرائيل پرسيد ، شب پيش از روز خلقت شده يا روز پيش بوده ، فضل بن سهل « 1 » عرض كرد شما چه فرموديد آن حضرت به گفتار گوهربار ، فرمودند ، اما از كلام اللّه مجيد وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ اما از علم حساب براى آنكه طالع دنيا سرطان است و كواكب در مواضع شرف خود ، پس آفتاب بر دائرهء نصف النهار در برج حمل كه موضع شرف اوست بود كه برج دهم از سرطان است به توالى بروج . پس مأمون و حضار اظهار خرمى از اطلاع آن حضرت نمودند و شاعر گفته : نه كار كج جهان را ، تو راست تانى كرد * چگونه راست كنى چون كج است كار جهان ز رفتن سرطان جز كجى نديده كسى * حكيم طالع عالم نيافت بر سرطان در روز خلافت مأمون اهل حل و عقد ، بيعت خلافت را با ابو اسحق محمد بن هارون الرشيد ، برادر كهتر مأمون استوار داشته ، او را المعتصم باللّه گفتند « 2 » . در روز پنجم ذيحجه سال 220 : حضرت امام محمد تقى جواد ، ابن امام على الرضا سلام اللّه - عليهما در بغداد به رحمت ايزدى و اصل آمد و بيست و پنج سال از عمر مباركش گذشته بود « 3 » . [ وقايع فارس در روزگار المعتصم بالله ] در همين سال به فرمان معتصم شهر سرمن‌رآى را بساختند و معنى آن : مسرور شد كسى كه او را ديد « 4 » . در سال 227 : معتصم ، محمد بن هارون الرشيد ، زندگانى را به ماه ربيع الاول گذارد و از عمرش چهل و هفت سال گذشته بود « 5 » و از اتفاقات غريبه است كه معتصم هشتمين از خلفاى عباسى است و هشتمين از نسل عباس بن عبد المطلب است و او را هشت پسر بود و هشت دختر و هشت سال و هشت ماه سلطنت بنمود . در همين سال [ 227 ] : عقد خلافت را براى هارون بن محمد معتصم خليفه عباسى بستند و او را الواثق باللّه گفتند « 6 » .

--> ( 1 ) . فضل بن سهل ذو الرياستين كه وزير مامون بود از مشوقان مامون در گزينش حضرت رضا به وليعهدى بود . . . او را در حمام كشتند به سال 202 هجرى . ( ر ك : كامل ، ج 5 ، ص 191 ) . و ر ك : تاريخ گزيده ، ص 311 و 312 ، دربارهء فضل بن سهل . ( 2 ) . ( هشتم است از عباس و هشتم خليفه و هشت سال و هشت ماه و هشت روز خلافت كرد و چهل و هشت سال عمر داشت و هشت پسر و هشت دختر و هشت هزار غلام داشت و هشت فتح بزرگ كرد و هشت بار هزار هزار دينار ميراث گذاشت بدين اعتبار او را خليفه مثمن خوانند ) . ( تاريخ گزيده ، ص 316 ) . ( 3 ) . ( او را در كنار جدش موسى بن جعفر ( ع ) دفن كردند ) . ( كامل ، ج 5 ، ص 237 ) ( شانزده سال و هشت ماه و بيست و شش روز امام بود و بيست و چهار سال و نه ماه و هيجده روز عمر يافت و روز شنبه سوم رجب سال 220 درگذشت . . . و در محله كرخ بغداد دفن شد . گويند بفرمان معتصم مسموم شد ) . ( تاريخ گزيده ، ص 206 ) . ( 4 ) . ( شهر سامره را در اول سرمن‌راى مىگفتند . معتصم آن را دار الملك ساخت ) . ( تاريخ گزيده ، ص 318 ) ، ضمنا در سال 224 مازيار بن قارن در طبرستان خروج كرد و طريقه خرم‌دينان را بنياد نهاد و پس از جنگ با سپاه معتصم بدار آويخته شد . ( تاريخ گزيده ، ص 318 ) . ( 5 ) . ر ك : كامل ، ج 5 ، ص 265 . ( به سامره مدفون است ) ، ( تاريخ گزيده ، ص 319 ) . ( 6 ) . ( در فضل و بلاغت درجه عالى داشت و او را بدين سبب ، مامون الاصغر خوانند ، اشعار نيكو دارد ) ، ( تاريخ گزيده ، ص 319 ) .