ميرزا حسن حسينى فسايى
138
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
شده است و در پايان ترجمه متن ذيلى روشنگرانه و مفيد در تكميل اطلاعات داده شده در متن ( ص 421 ) و كتابشناسى ( ص 433 ) و فهرست راهنما ( ص 441 ) بر كتاب افزوده شده است كه استفاده از آن را بسيار ساده مىسازد . ( مترجم همچنين در ترجمه هر صفحه از متن ، شماره آن صفحه را ذكر مىكند ) . مترجم در ترجمه اين بخش از فارسنامه ناصرى تنها رئوس مطالب را به انگليسى برگردانده است و از ترجمه اشعار و ضرب المثلها و وقايع جزئى و احيانا نامربوط خوددارى كرده است اما با كوششى مجدانه در حواشى كتاب ، اطلاعات بسيار مفيدى را از قبيل برابر روز و ماه و سال مسيحى با روز و ماه و سال هجرى ، اصطلاحات و لغات خاص ، نام شهرها و رجال . . . در اختيار خواننده قرار مىدهد و بدين ترتيب در فصل اول كتاب 284 حاشيه ، در فصل دوم 505 حاشيه و در فصل سوم 176 حاشيه و بالاخره در فصل چهارم 520 حاشيه ، در توضيح و تبيين مطالب ، بر كتاب افزوده شده است . در ترجمه گاهى لغزشهاى جزئى ديده مىشود مانند اشتباهات چاپى در تاريخگذارى از قبيل اينكه تاريخ تولد ميرزا حسن فسائى را به جاى 1237 ، ( 1327 ) يا تاريخ 27 ربيع الاول را ( 7 ربيع الاول ) يا تاريخ كشته شدن آقا محمد خان را به جاى 1213 ، ( 1313 ) ضبط كردهاند . يا بجاى 13 ذىحجه 1250 ( 11 ذىحجه ) آمده است ( ص 239 ) يا آنكه بيستم رمضان 1211 را ( بيست و سوم رمضان ) آورده است يا آنكه « پس از سلخ ربيع الاول 1295 ) ، ( پنجم رجب ) ترجمه شده ( ص 394 ) يا آنكه دهم صفر 1242 را ، ( دوم صفر ) ترجمه كرده است ( ص 177 ح 315 ) . عيب ديگر مربوط به تواريخ كتاب در ترجمه آن است كه اغلب واژههائى از قبيل اوائل ، اواسط ، اواخر را در متن به تاريخ دقيق اول ، وسط و آخر ماه ترجمه مىكند . ( ر ك : ص 150 حاشيه 199 ) گاهى نيز در نقل اعداد متن و ترجمه تفاوت ديده مىشود مانند آنكه 72 پوند را در متن به 82 پوند تغيير داده است ( ص 259 ترجمه و 295 متن ) همچنين كلماتى مهم نيز از متن حذف شده مانند آنكه در متن « ابو الحسن خان را مأمور به رفتن به روم و فرانسه و نمسه و انگلستان كرد » آمده است و در ترجمه واژه « نمسه » فراموش شده است ( ص 155 ) و گاهى كلماتى را متفاوت از متن نوشته است چون « نوئى » در متن كه در ترجمه « جوئى Javi » آمده است يا كلمه كميز را كه در متن به ضم اول نوشته شده ولى مترجم آن را به فتح اول ضبط كرده است ( ص 307 ) بعضى از وقايع نيز در ترجمه حذف شده است مانند رفتن فتحعلى شاه به قم و كاشان در سال 1234 . مترجم گاهى در تقدم و تأخر مطالب در متن دخالت كرده است مانند آنچه در ص 150 از ترجمه آمده است . در حواشى نيز گاهى جستجوئى دقيق ارائه نشده است مانند آنكه تاريخ فتح هرات را در ناسخ التواريخ و ديگر منابع ، در روز 25 صفر 1273 نوشتهاند ولى در فارسنامه ناصرى « صفر 1273 » است كه مترجم محترم متذكر آن نشده است . صرفنظر از اين نقايص بسيار جزئى ، سعى مترجم عاليقدر مشكور و زحمات وى بسيار ارزنده است .