كتابهائى دربارهء فارس و شهرستانهاى آن از قاجاريه به بعد در دوره ناصرى به نگارش تاريخ و جغرافياى ايران توجهى خاص مبذول مىشود و علاوه بر فارسنامه ناصرى كتابهاى ديگرى نيز درباره فارس تدوين مىشود كه از اهم آنهاست : 1 . آثار العجم : مرحوم ميرزا محمد نصير فرصت شيرازى آن را تأليف و در سال 1353 هجرى در بمبئى به چاپ رسيده است و چند چاپ بعدى نيز از آن صورت گرفته است . مرحوم فرصت مىنويسد : « در چند مدت قبل يكى از صاحبان دولت انگليس . . . دستور العملى نوشته فرستاد كه فقير بعضى از آثار قديم فارس را نقشه برداشته و پاره‌اى از مرتفعات را مهندسى نموده و برخى از اراضى را مساحت كرده به جهت مشار اليه بفرستم لهذا چندى پى سپر دشت و بيابان شده ، اين خدمت مرجوعه را به انجام رسانيدم پس از فرستادن نقشه‌هاى جامع كتابچه‌اى در تفصيل آنها نوشته بودم . . . همواره در اين خيال بودم كه نقشه‌هاى مذكوره را از روى اصل آنها تجديد نمايم و تفصيل آنها را دو مرتبه بنگارم و به طبع رسانم تا كتابى شود و از فيضش خاص و عام را بهره كامل حاصل شود در اين اوان كه عبارت است از سنه 1310 هجرى . . . آقاى حسين قلى خان نظام السلطنه حكمران فارس . . . حكم به احضار اين بنده فرمود و پس از ملاحظه بعضى از صنايع و نقشه‌هائى كه از كلك هنر سلكم سر زده بود . . . فرمودند امكنه بسيار نيز در فارس هست كه هنوز قدمى در آنها نگذاشته و نقشه‌اى برنداشته‌اى بايد آنها را هم همتى گماشته ، رفته ، نقشه برداشته بنياد تلفيق كتابى نمائى . . . همتى گماشتم و قدمى برداشتم . . . مطالبى را كه در عرض راه سفر روز بروز هنگام برداشتن نقشه آثار قديمه مىنوشتم و بهر مكانى كه مىرسيدم در اوراق متفرقه يادداشت مىنمودم آنها را به عينه در اين دفتر جمع‌آورى كرده ، مجموعه‌اى ساختم و آن را موسوم نمودم به آثار عجم » . « 1 » آثار العجم داراى دو جلد است كه در آن فهرست بعض بلوكات و قصبه‌جات فارس و بعضى منازل ، جبال و قلاع فارس ، دريا و درياچه‌ها ، پل‌ها و رودخانه‌ها و قنوات و چشمه‌ها و ابنيه و امكنه و آثار قديمه و نقوش و اشكال آنها ، شيراز و متعلقات آن ، بعضى از سلاطين قديمه و متأخر ، حوادث فارس و اصحاب و عرفاى متقدمين و متأخرين و علما و فصحا و مجتهدين و حكما

--> ( 1 ) . آثار العجم ، چاپ 1354 ، بمبئى ، ص 4 .