دوّم آنكه زمام امور بدست نااهلان مىدادند . و يكى را از بنى اميّه پرسيدند كه « 1 » بم ذهب الملك عن بيتكم فقال : بشرب القهوات و نوم الضّحوات و تفويض الأمور الى غير الكّفاة گفتند ملك از خاندان شما بچه سبب بشد گفت به شراب بسيار خوردن و چاشتگاه خفتن و كار بنااهل فرمودن . و عادت ملوك سلف چنان بود كه رقم اختيار بر وزيرى زدندى كه مستجمع اوصاف بزرگى بودى از علم و مروءت « 2 » و كفايت و ديانت چون وزراء آل كسرى كه صاحب عادل قوام الدّين رحمه اللّه از ان خاندانست و درين عهد هركس كه خداى ناترس‌تر و بر ايذاء خلق خداى دليرتر وزارت را معيّن مىشود ، للّه درّ انوشروان من رجل * ما كان اعرفه بالدّون و السّفل « 3 » نهاهم ان يمسّوا عنده فلمّا * و ان يذلّ بنى الأحرار بالعمل و درين مدّت ارباب عقل و اهل تميز را رأى مصيب و خاطر مفيد نماند « 4 » . و در خبر است چون حقّ تعالى خواهد كه بلائى فرستد اوّل راى صواب از آن قوم بازگيرد و درين مدّت ملوك مشاورت علما و استنصاح اهل صلاح مهمل گذاشتند و در تعظيم شريعت و اهل علم مبالغت از ميان برگرفتند و الدّين و الملك توامان فراموش كردند . الدّين اسّ و الملك حارس « 5 » دين اساس است و ملك پاسبان و هر پادشاه كه در مصالح خويش از مناصحت اهل دين مدد نجويد كار او از فلاح و حاجت او از نجاح دور افتد و ترتيب اسباب جهاندارى درين دور از دست ملوك بيرون شد و با دست « 6 » اتابكان و تركان افتاد و هر تركى قبائى نو مىيافت تمنّى اتابكى و خيال دادبكى « 7 » مىكرد و هر تركى بقّال بچه « 8 » و قصّاب بچه را وكيل

--> ( 1 ) - چ : ( كه ) ندارد . ( 2 ) - ق : علم و كفايت و مروّت و ديانت . م ، ن : مروّت . ( 3 ) - اين بيت در خزانة الادب شيخ عبد القادر بغدادى ج 1 ص 566 طبع جديد مصر ديده شد ولى بدون ذكر نام قائل . و كان [ ملك انوشروان ] يمنع ابناء العامة من التأدّب و يقول : ان ابناء السفل اذا تأدبوا اطلبوا معالى الامور و اذا نالوها تحكموا في وضع الاشراف و قد ذكر ذلك من نظمه ، فقال : للّه در انوشروان من رجل * ما كان اعلمه بالدون و السفل نهاهم ان يمسوا عنده قلما * كيلا يذل بنى ، لاحرار بالعمل ( از امثال و حكم بنقل از غرر اخبار ملوك الفرس ) . ( 4 ) - ر : نه افتاد . ( 5 ) - و فى كتب من كتب العجم ان اردشير قال لابنه : يا بنى ان الملك و الدين اخوان لا غنى باحدهما عن الاخر . فالدين اس و الملك حارس ( عيون الاخبار ج 1 ص 9 ) . ( 6 ) - چ : بدست . ( 7 ) - م ، ن : دادبيكى . دادبكى گويا وظيفه‌اي بوده است معادل با رئيس قضاة يا چيزي شبيه بوزير عدليه حاليه و مركب از داد بمعنى عدل و بك بمعنى رئيس ( خصايص لغوي جهانگشاى ج 2 ) . ( 8 ) - چ ، اين عبارت را ندارد .