اداره ميشوند ، لگدكوب مىشود . در تمام اين مدت ايران و آسياى ميانه صحنه‌ى خونريزى و مبارزات بيرحمانه سلاله‌هاى گوناگون بود . در طى اين مبارزات نيروهاى توليدى به شكل وحشيانه‌اى نابود و مردم زحمتكش از مال و هستى ساقط مىشدند . در اين وضع تاسف‌آور بسيارى از مدنيت‌ها محو ميكردند ، دانشمندان و - هنرمندان و صنعتگران نابود ميشوند و بسيارى از آنها از سرزمين اصلى خود فرار ميكنند يا به جاهاى ديگر كوچانده ميشوند . در اين گيرودار است كه روح آفريننده مردم خشك مىشود . نهرو مىنويسد : در اواخر قرن چهاردهم تيمور به هند سرازير گشت و بساط سلطنت دهلى را درهم كوبيد . او فقط چند ماه در هند ماند . تنها تا دهلى آمد و بازگشت اما در طول راهش همه‌جا به ويرانه‌هاى تهى مبدل گشت كه با هرم‌هائى از سرهاى كشتگان زينت شده بود . خود دهلى نيز به شهر مردگان مبدل گشت . خوشبختانه تيمور از دهلى دور تر نرفت و فقط قسمتى از پنجاب و دهلى از اين مصيبت آسيب ديد . سالها طول كشيد تا دهلى از اين خواب مرگ بيدار شود . و حتى موقعى هم كه از نو بپاخاست ، ديگر پايتخت يك امپراطورى و حكومت توانا و بزرگ نبود . تاخت‌وتاز تيمور آن امپراطورى را درهم شكست و از بقاياى آن چندين دولت در نواحى جنوبىتر تشكيل شد . در كشتارهاى وسيع تيمور عيسويان نيز طعمه شمشير شدند . چنان كه بعد از تيمور اثرى از نصارى در ممالك تركستان و ماوراء النهر و خراسان و افغانستان باقى نماند . تنها در نواحى كوهستانى ارمنستان و كردستان و آذربايجان و گرجستان مسيحيان توانستند جامعه خود را حفظ كنند . ظاهرا " كليساى هند شمالى و كليساى چين نيز در همين زمانها به كلى از ميان رفته و محو و نابود گرديده است . * * * اين نسخه از ظفرنامه نظام نخستين‌بار در سال 1937 در سلسله انتشارات موسسه شرقيه چكوسلواكى ، در مطبعه امريكائى بيروت بسعى و اهتمام فيلكس تاور به طبع رسيده است . و اينك براى نخستين‌بار در ايران تجديد چاپ مىشود . تهران ارديبهشت 1363 پناهى سمنانى