شرف الدين على يزدى

مقدمه 57

ظفرنامه ( فارسى )

آيات ، احاديث و روايات ، استفاده از صنايع فنون بيانى و بديعى ، به كارگيرى كنايات و امثله و بهره‌گيرى و تضمين اشعار فارسى و عربى از ويژگى نثر فنى ظفرنامهء شرف الدين على يزدى است . در ظفرنامه حدود 140 فعل بسيط استفاده شده كه برخى همچون يارستن ، تالاندن ، سگاليدن ، زيبيدن ، غارتيدن ، متروك و برخى همچون جهانيدن ، بايستن ، ريزانيدن كم كاربرد است . همچنين در اين كتاب حدود 500 فعل مركب به كار رفته است . از جهت زمانى تعداد افعالى كه در ظفرنامه به كار رفته 11 گونه است . كاربرد افعال وصفى در اين كتاب بسيار است ، به طورى كه مىتوان آن را يكى از ويژگىهاى بارز ظفرنامه ياد كرد . تعداد افعال آغازى و تابع‌پذير نسبت به دوره‌هاى قبل در اين كتاب كمتر است ، اما تعداد افعال تميزى و ربطى قابل توجه است . « 1 » نثر شرف الدين على يزدى تا مدت‌ها مورد تقليد منشيان و مترسلان ، و سرمشق اهل فضل بوده است ، كه نمونه‌اى از اين تقليد را مىتوان در نامهء آصف خان از بزرگان دربار تيموريان هند - معاصر اكبر گوركانى - به حكيم ركناى معروف ، مشاهده كرد . « 2 » هرچند تيمور به مورخان پيش از شرف الدين على يزدى تأكيد كرده بود چون ممكن است باورپذيرى مردم به مطالعه و حقيقت مطالب كم شود ، از تطويل مطالب بپرهيزند ، « 3 » اما شرف الدين على يزدى بر اين باور است كه تكلّف و تصلّف اخبار تيمور دو فضيلت است و آن را براى خواننده‌اش واقعى برشمرده و بيان اين گونه مطالب را فاقد شايبهء سخن‌آرايى مىداند . « 4 » او اعتقادى به نثر متكلّف كتابش ندارد ، به نحوى كه مىگويد :

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر دربارهء ساختمان افعال ، زمان افعال ، افعال وصفى ، فعل‌هاى آغازى ، افعال تميزى ، افعال متمم‌پذير ، افعال سببى و جايگاه نحوى فعل در ظفرنامه ، ر ك به مقالهء : « بررسى فعل از جهات مختلف در ظفرنامه شرف الدين على يزدى » ، صص 173 - 188 . ( 2 ) . سبك‌شناسى ، ج 3 ، ص 195 . ( 3 ) . ظفرنامه ( شامى ) ، ص 11 . ( 4 ) . ظفرنامه ، ص 246 .