بگرفت ، و بدر بخارا آمد و بگرفت ، تركى بود نام او تمرچى چربى [ ( 1 ) ] مردى بغايت جلد ، و ( به ) مغلى چربى [ ( 1 ) ] حاجب را گويند ، چون بدر سمرقند رسيدند [ ( 2 ) ] و به اول آمدن لشكر مغل كمين ساختند ، و اهل سمرقند بجنگ بيرون رفتند ، چون كمين بكشادند ، هزيمت بر لشكر اسلام و اهل سمرقند افتاد و به قدر پنجاه هزار مسلمان شهيد شدند ، و بعد از آن ( قريب ) ده روز [ يا ] چيزى زيادت ، بر اطراف مقام كردند و در سمرقند از جهت سلطان محمد خوارزم شاه شست هزار سوار بود ، از ترك ، و غورى ، و تاجيك ، و خلج ، و قرلغ . و جمله ملوك غور چنانچه خرزور ملكى ، و زنگى ( و ) حرحم [ ( 3 ) ] و ديگر ملوك غور همه آنجا بودند . روز عاشورا دهم محرم سنه سبع عشر و ستمائة ، سمرقند بگرفت ، و شهر ( را ) خراب گردانيد و بسوخت ، و بعضى را اسير كرد ، و اطراف ما وراء النهر و فرغانه تا در بلاساغون ، لشكرها نامزد كرد ، و شهرها جمله [ را ] خراب ، و خلق را شهيد گردانيد ، و در ضبط اطراف ممالك ، افواج مغل فرستاد ، و كشلوخان تتار ، كه پادشاهزادهء قبايل تاتار بود ، و گورخان خطا را بگرفت آورده [ ( 4 ) ] لشكر از عقب او از

--> [ ( 1 ) ] اصل : تمرحى خرئى ، مط و مب : تموجى جزبى ، راورتى : تمرچى جز بى ولى ظاهرا جزبى غلط و چربى صحيح است كه در مغولى حاجب و دربان را مىگفتند ، طورى كه شرق شناس معروف بار تولد در كتاب تركستان خود ( ص 285 - 286 ) از كتاب حماسه نامه مغول نقل كرده ، چنگيزخان براى اداره امور مملكت ده شغل معين كرده آن را بده نفر سپرد ، كه در ان جمله يك نفر دربان يا حاجب باسم چربى داخل بود ، كه اين مامور را باصطلاح عربى حاجب گويند ، و درين كتاب جائى كه اين كلمه آمده تصحيح كرده‌ام [ ( 2 ) ] مط و مب : بدر سمرقند آمد به اول آمدن . [ ( 3 ) ] كذا در اصل و مط و مب : ولى راورتى اين نامها را ( خرزور ملكى و زنگى خرجم ) مىنويسد ، و پديد مىآيد ، كه زنگى و خرجم دو نام نبود ، هر چند در نسخ خطى حرحم بجاى حطى آمده ، و چنانچه اين نام پيشتر هم درين كتاب مذكور افتاد ، و امثال اين كونه نامها مانند خرميل ، خرنگ ، خرجم در غور زياد بودند ، با وجود آن هم در متن صورت مضبوط نسخ خطى گرفته شد ، دربارهء اين گونه نامها مرا شرحيست ، كه در آخر كتاب داده مىشود ( ر : 39 ) [ ( 4 ) ] كذا در مط و مب ، اصل : خطا را بگرفته بود و آورده ، لشكر از