محمد حسن خان اعتماد السلطنه
88
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )
و نقل اكسير التواريخ و بيان روضة الصفاى ناصرى هم مؤيد قول ما است چون اين مصرع را حساب كنيم هزار و دويست و سى و نه مىشود و مقصود ما حاصل است . خلاصه حاجى محمد حسينخان صدر اصفهانى كه از اصفهان به طهران مراجعت فرمود به مرض مزمن يرقان وفات كرد و نعش او را برحسب فرمان به نجف اشرف حمل كردهاند و در مدرسهء معروفه به صدر كه از ابنيهء خاصهء آن مرحوم است و در درب دروازهء نجف واقع است ، مدفون است و هر شب جمعه تا اين زمان طلاب آنجا را در آن مدرسه از وقف خاصه صدر اطعام مىكنند و نعش آن مرحوم را حسب - الوصيه از راه قم بعد از طواف به مرقد و ضريح حضرت معصومه عليها السلام به اندك زمانى با جمعيت و چادرپوش و حفاظت و قراء و تلاوت قرآن در تخت روان او را در نجف اشرف بردند و در مدرسهء كه خود حاجى بنا كرده دفنش ساختند . در همين سنه قريب به سى هزار تومان از بقاياى معاملهء اصفهان از اجناس آنجا به تحويلداران ديوانى داده بودند ، اعليحضرت خاقانى فرموده بودند كه ما بجاى ماليات نقدى جنس اصفهان را نمىخواهيم ، حاجى محمد حسينخان ماليات ديوان را نقدا از خود پرداخته ، آن اجناس را در وسط سبز ميدان طهران كه كنون هم به همان اسم معروف است ، ريخت و هركس آمد از قلمكار و پارچههاى اصفهانى عطا كرد و تمام را به مردم خاص و عام انعام كرد و پس از آن وفات كرد و منصب او رسما لا اسما به فرزندش عبد اللّه خان امين الدوله رجوع شد . بالجمله حاجى محمد حسينخان اصفهانى از به دو كشور ستانى خاقان شهيد آقا محمد خان به تدريج ترقى كرد و در دولت صاحبقران فتحعليشاه طاب ثراه كارش بالا گرفت به حكومت قم و كاشان و اصفهان و منصب مستوفى الممالكى نائل شد و بعد از وفات ميرزا شفيع صدر اعظم بندپئى به صدارت عظمى رسيد چاكران او صاحب دولت شدند و هركدام به حكومت و خدمت دولت سرافراز آمدند ، در تربيت اطفال و طلاب و ترويج و تشويق علما و فضلا و سادات نهايت مبالغه و رعايت را داشت . بدوا امين الدوله و بعد نظام الدوله و بعد به صدر اعظم