محمد حسن خان اعتماد السلطنه

57

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

مغفور بوده و بطور وثوق در انتخاب وزراى اربعه ميرزا هدايت اللّه تفرشى را نگاشته كه وزارت لشكر داشته است و صاحب ناسخ التواريخ « 1 » از ميرزا آقا خان صدر اعظم ملاحظه كرده ، ميرزا اسد اللّه را نگاشته است . چنانچه محض خشنودى ميرزا آقا خان صدر اعظم از ميرزا تقى خان اتابك اعظم كه قبل از او صدارت داشته است ، بدنگاشته است و به تخفيف اسم او را ياد مىكند و تدبيرات صائبه او را نمىنگارد ، انشاء اللّه مجملى از حالات ميرزا تقى خان را در ذكر صدارت او خواهيم نگاشت . محاسن و مساوى او را براى بينش آيندگان به يادگار خواهيم گذاشت . ايضا در سنهء هزار و دويست و بيست و يك عساكر ايرانى كه على پاشا والى بغداد و حاكم شهر زوررا مغلوب ساختند ، سليمان پاشاى كهيا سردار آنجا را مغلولا به طهران آوردند ، خاقان مغفور او را به ميرزا شفيع صدر اعظم سپردند كه او نگاهدار او باشد ، تا آنكه مرحوم شيخ جعفر نجفى اعلى اللّه مقامه ، صاحب كشف الغطا پسر شيخ جعفر مجتهد عراق عرب ، به طهران تشريف آوردند و در حضرت خاقانى

--> به منصب ملك الشعرائى رسيدم . . . بعد از دو سال به معاونت فريدون ميرزا در فارس منصوب گشتم در سنهء 1254 ه . ق به طهران رهسپار شدم و تربيت عباس ميرزاى وليعهد به عهده‌ام واگذار گرديد و جزو ملتزمين ركاب دربارى بسر مىبردم . در سنهء 1264 ق . بعد از فوت پادشاه ( فتحعلى شاه ) از خدمت خود استعفا نمودم . در سنهء 1267 ق . به سفارت خوارزم مأمور گرديدم و در مراجعت به رياست و نظامت دارالفنون منصوب شدم . » هدايت در سن هفتاد و چهار سالگى به ناخوشى استسقا ( سوم ربيع الثانى 1288 ق . ) در طهران درگذشت و مقبره‌اش اكنون در خيابان اسلامبول موجود و معروف است . از آثار هدايت بعضى از قبيل تكملهء مجلدات روضة الصفا ( به نام روضة الصفاى ناصرى در 3 جلد ) و مجمع الفصحا و رياض المحبين ، اجمل التواريخ ، سفارتنامهء خوارزم و فرهنگ انجمن‌آرا ، فهرست التواريخ ، مدارج البلاغه در بديع و مظاهر الانوار در مناقب ائمهء اطهار به چاپ رسيده است . ( 1 ) - لسان الملك سپهر ، ميرزا محمد تقى لسان الملك متخلص به سپهر فرزند ميرزا محمد على مستوفى از بزرگ‌زادگان كاشان بوده است . در سال 1216 ه . قمرى در كاشان متولد شده است در جوانى از كاشان به طهران آمد و پس از تحصيل مقدمات علوم قديمه به شعر و عروض و قافيه پرداخت و در 1238 به كاشان برگشت و به معاونت محمود ميرزا پسر فتحعلى شاه حكمران كاشان برگزيده شد . در عهد محمد شاه مداح خاص شاه و مستوفى و منشى ديوان شد و به نوشتن ناسخ - التواريخ مأموريت يافت . سپهر را ناصر الدين شاه لقب لسان الملك داد . وفات سپهر در 17 ربيع الثانى سال 1297 قمرى در طهران اتفاق افتاد و نعش او را به نجف اشرف منتقل ساختند .