محمد حسن خان اعتماد السلطنه
122
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )
تير تفنگ رها كردند و چند نفر مسلمانان را كشتند . اجماع مردم در خانهء او ريخته سفير و اجزاء او را كشتند « 1 » ملسوف نام نايب اول سفارت بايكتن ديگر پنهان شده جانى بسلامت دربردند . از جانب دولت به نايب السلطنه فرمان شد كه اين قضيه را به روسيه بنگارد و بىتقصيرى دولت ايران را در كشته شدن سفير ثابت نمايد ، قائم مقام به امر نايب -
--> پاسكويچ فرمانده نيروهاى روس ، در شهر تفليس متوقف شد و هنگام مذاكرات صلح چندبار با عباس ميرزا نايب السلطنه ملاقات نمود و شرايط عهدنامهء تركمانچاى ، بيشتر توسط او طرح و تنظيم گرديد و خود او مأمور بردن عهدنامه به پطرزبورغ براى تصويب و تصديق امپراطور روسيه شد . وقتى كه گريبايدوف نسخهء معاهده را به پطرزبورغ برد ، نظر به سوابقى كه در امور ايران بهم رسانيده بود به توصيهء پاسكويچ از طرف دولت روسيه در تاريخ 15 آوريل 1828 به سمت وزير مختار روس در دربار ايران تعيين گرديد . گريبايدوف جوانى بود خودخواه و متكبر ، اصولا طرز فكرش نسبت به ايران تحقيرآميز بود ، خود را نمايندهء دولت فاتحى در كشور مغلوبى مىدانست ، قسمتى از مأموريت او آزاد ساختن عدهء از زنان گرجى بود كه در طى جنگهاى سالهاى پيش به اسارت ايرانيان درآمده بودند . گريبايدوف در طهران ، تحت تأثير عوامل مختلف ، مرتكب اعمالى شد كه تحمل آن براى مردم غيرتمند ايران مشكل مىنمود . مردم ايران كه شكست سالهاى قبل ، عقدهء براى آنان شده بود ، چون نمىتوانستند ناظر رفتار ناهنجار بيگانهء در پايتخت كشور خويش باشند ، يكباره دست از جان شسته و در روز چهارشنبهء ششم شعبان سال 1244 هجرى قمرى ، صبح ، مردم تهران بازار را بستند و جمعى از آنها به طرف اقامتگاه گريبايدوف حركت كردند و براى آزاد ساختن زنانى كه اكثر آنها مسلمان شده و در حبالهء نكاح اشخاص بودند به سفارت هجوم نمودند و در نتيجهء زدوخوردى كه بين مردم و مستحفظين روى داد و قريب هشتاد تن از مردم كشته شدند ، مردم عصبانى از دروديوار خانه بالا رفتند و به شدت به قزاقان حمله نمودند و در نتيجه ، گريبايدوف وزير مختار روسيه با سى و هفت تن از همراهان مقتول شد و آنچه در خانه بود به يغما برفت . از طرف فتحعليشاه براى تشريح رفتار خشن و زنندهء وزير مختار و توجيه علل قتل او و عذرخواهى ، هيئتى برياست اميرزاده خسرو ميرزا فرزند عباس ميرزا نايب السلطنه به پطرزبورغ روانه مىشود . شرح جريان سفر هيئت نمايندگى ايران را ميرزا مصطفى افشار منشى ( ميرزا مسعود مستوفى ) به تفصيل به رشتهء تحرير درآورده كه بسيار جالب و شيرين است و جزو انتشارات وزارت امور خارجه ( جلد سوم دورهء سوم ) به چاپ رسيده است . ( 1 ) - مراجعه شود به مقالهء مفصل ابراهيم تيمورى در ( نشريهء وزارت امور خارجه ) شمارهء 3 دورهء سوم و نيز كتاب ( تاريخ اجتماعى و سياسى ايران ) تأليف شادروان سعيد نفيسى ، جلد دوم ص 195